Anasayfa » Fiiller » Fiil (Eylem) Nedir? İş Oluş Durum Fiilleri

Fiil (Eylem) Nedir? İş Oluş Durum Fiilleri

FİİL (EYLEM) NEDİR?

  • Evrendeki her bir varlığı tanımlayan bir isim mevcutken bu varlıkların yapmış oldukları hareketleri, içinde bulundukları durumları, etkilendikleri işleri ifade eden sözcüklere de ihtiyaç duyulmuştur. İşte fiiller bu yönüyle varlıkların yapmış oldukları bir işi, hareketi, oluşu, durumu; kip ve şahıs eki alarak belirten sözcükler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kalk, uyu, sus, sev, yak, yık, bak, koş, tut, dokun, vur, kaldır, taşı, çöz vs.

 

  • Bir sözcüğün eylem olup olmadığını anlamak için o sözcüğün hem cümledeki anlamına hem de “-mek, -mak” mastar ekini alıp alamadığına bakmak gerekir. Eylemlerin sonuna bu mastar eklerini getirmek mümkünken isim ve isim soylu sözcükler mastar eklerini alamazlar.

            Araba(mak), bilgisaray(mak), güzel(mek), ben(mek), masa(mak)

            Gel(mek), oku(mak), yaz(mak), sil(mek), kır(mak), sev(mek), yıka(mak) vs.

ÖNEMLİ NOT: Bir sözcük mastar eki (-mak, -mek) ile birlikte kullanılmışsa örneğin  “görmek, yazmak vs.” bu sözcük fiildir şeklinde bir algı vardır. Bu çok büyük bir yanılgıdır arkadaşlar. Eğer sözcük mastar eki almışsa artık o sözcük fiil değil fiilimsidir (isim fiildir). Fiil ise sadece “gör, yaz” kısımlarıdır. Biz mastar ekini o sözcüğün eylem olup olmadığını anlamak için kullanıyoruz. Yukarıdaki örneklerde mastar eklerinin parantez içinde yazılmasının sebebi de budur.

FİİL ÇEŞİTLERİ; İŞ, OLUŞ, DURUM FİİLLERİ

Fiiller karşıladıkları anlamlara göre üçe ayrılmıştır.

 

1-İŞ (KILIŞ) FİİLLERİ

İş-kılış fiilleri bir işi, hareketi anlatan fiillerdir. Bu işi yapan bir özne vardır ve bu işten etkilenen bir nesne bulunur. Nesne bulunduğu için bu fiiller geçişli fiillerdir diyebiliriz. Bu yüzden iş-kılış fiillerinin başına “onu” kelimesini getirdiğimizde anlamlı bir ifade oluşur. “Neyi, kimi” sorularına cevap verirler. Bu eylemlere örnek bulmak için etrafınıza bakıp insanların yaptığı şeyleri tanımlayan fiilleri yazabilirsiniz.

Örneğin;

İş-Kılış Fiili

İş-Kılış Fiili

Ahmet, elindeki taşı suya attı.

(nesne)      (fiil)

 

Cümlesindeki “atmak” sözcüğü iş-kılış fiilidir. “Atmak” eylemi öznenin etkisiyle bir nesnenin üzerinde;  yani Ahmet’in etkisiyle taş üzerinde gerçekleşmiştir. Ayrıca bu fiilin iş-kılış fiili olduğunu anlayabilmek için kelimenin başına “onu” kelimesi getirilebilir ya da “neyi, kimi” sorularına cevap verdiğine bakılabilir.
Neyi attı? =  Taşı  –  onu attı

 

İŞ (KILIŞ) FİLLERİNE ÖRNEKLER

ONU;

sil(mek), anlat(mak), temizle(mek), yaz(mak), al(mak), taşı(mak), kaldır(mak), tak(mak), iç(mek), kullan(mak), ısıt(mak), topla(mak), çal(mak), karıştır(mak), tara(mak), aç(mak), kapat(mak) araştır(mak), çiz(mek), öde(mek), besle(mek), büyüt(mek), öldür(mek), yut(mak), incit(mek), dengele(mek), dinle(mek), sür(mek), gör(mek), bul(mak), kes(mek), sev(mek), kaz(mak)

 

2-OLUŞ FİİLLERİ

Oluş fiilleri, herhangi bir etki altında olmaksızın bir varlıkta kendiliğinden oluşan değişikliği anlatan fiillerdir. Oluş eylemiyle, nesnenin üzerinde gerçekleşen değişimin istem dışı olduğunu yani isteyerek olmadığını anlarız. Oluş fiillerinde zaman unsuru vardır, eylemin gerçekleşmesi için belli bir sürenin geçmesi gerekir, çünkü zamanla ortaya çıkan durumu anlatırlar.  Bu eylemler nesne alamadıkları için geçişsizdirler. Dolayısıyla iş-kılış fiilinden farklı olarak “onu” kelimesini başına getiremeyiz, “neyi, kimi” sorularına cevap vermezler.

Örneğin;

Oluş Fiili

Oluş Fiili

Beş sene içinde çok hızlı yaşlandı.

Bu cümledeki “yaşlanmak” eylemi oluş fiilidir. Çünkü yaşlanma eylemini gerçekleştiren bir özne yoktur bu fiil istem dışı, kendiliğinden gerçekleşmiştir. Ayrıca geçişsiz olduğunu da başına onu kelimesini getirerek anlayabilirsiniz. Onu yaşlanmak

OLUŞ FİLLERİNE ÖRNEKLER

ONU;

sarar(mak), karar(mak), morar(mak), küflen(mek), kızar(mak), bayatla(mak), paslan(mak), uza(mak), büyü(mek), sol(mak), acık(mak), ağar(mak), zayıfla(mak), eri(mek), olgunlaş(mak), çürü(mek), yeşer(mek), hastalan(mak), körel(mek), piş(mek), soğu(mak)

 

3-DURUM FİİLLERİ

Öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir. Eylem öznenin kendi iradesi ile gerçekleşmiştir; ancak yapılan işten etkilenen herhangi bir nesne yoktur, nesneye ihtiyaç duyulmaz. Dolayısıyla nesne alamadıkları için geçişsiz fiillerdir, “neyi, kimi” sorularına cevap veremezler, başına “onu” sözcüğü getirildiğinde anlamsız olur.

Örneğin;

Durum Fiili

Durum Fiili

Bebeğimiz doğduğundan beri ilk kez güldü.

“Gülmek” eylemi bebeğin içinde bulunduğu durumu ifade etmiştir. Gülme eylemi bebeğin kendi iradesi ile meydana gelmiş ancak bu gülme eyleminden etkilenen bir nesne yoktur. Gülme eylemini gerçekleştirmek için herhangi bir nesneye ihtiyaç duyulmaz. Geçişsiz fiil olduğunu sözcüğün başına onu kelimesi getirerek anlayabiliriz. Onu güldü.

DURUM FİLLERİNE ÖRNEKLER

ONU;

Uyu(mak), dinlen(mek), otur(mak), sus(mak), gül(mek), ağla(mak), dur(mak), uzan(mak), çık(mak), yürü(mek), gel(mek), koş(mak), bak(mak), yüz(mek), kork(mak), dur(mak), bulun(mak)

 

UYARI: Durum fiili olup da nesne alabilen az da olsa örnek vardır:
Örnekler: özlemek, beğenmek…

Bu fiiller hareket belirtmediği için durum fiilidir.

Hakkında Türk Dil Bilgisi

Türk Dil Bilgisi site yazarları, Kırıkkale Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu olup, alanında uzmanlaşmış, deneyimli öğretmenlerimizden oluşmaktadır.

148 yorum

  1. Birdilbinlisan

    Detaylı bir şekilde anlatımınız ve üslubunuz konuya hakim olmamıza yardımcı oluyor. Teşekkür ederiz.

  2. Sizlere Ne Kadar Teşekkür Etsek Azdır. Yardımcı Oldunuz Teşekkürler. 🙂

  3. Açıklamalar çok aydınlatıcı, teşekkür ederiz. Bu konu gerçekten kafa karıştırıyor. Örneğin “Her sabah bu yolu yürüyorum.” cümlesinde yürümek durum fiili olma özelliğini sürdürüyor mu yoksa cümle nesne aldığı için iş fiili mi oldu?

    • durum fiilidir.Çünkü eğer iş fiili olsaydı başına onu kelimesini getirdiğimizde uyardı.onunu yürüyorumm oldumu hayır

    • iş (kılış) fiili oluyor. Çünkü hem başına “onu” kelimesini getirebiliyor hem de “kimi”, “neyi” sorularını sorduğumuzda cevap alabiliyoruz..

  4. Yarın Türkçe sınavım var inşallah iyi alırım kardeş saol daha iyi anladım

  5. Saol kardeş yarın Türkçeden yazılım var daha iyi anladım.

  6. Teşekkür ederim çok işime yaradı sizin sayenizde sınavdan yüksek alıcam allahın izniyle.Gerçi ne kadar teşekkür etsem azdır ama dualarım sizinle Allah razı olsun…

  7. bu konuyu anlamama çok yardımcı oldunuz konuyu birçok siteden daha önce araştırmıştım fakat anlamamıştım bu anlatın gerçekten konuyu daha iyi anlamamızı sağlıyor teşekkürler

  8. zeynep sude çelik

    çok iyi olmuş

  9. yarın m.o.s. ım var ve türkçeden de fiil konusu çıkacakmış çok yardımcı oldu sağolun ellerinize saglık :)))

  10. çok güzel bir sitedir burası arkadaşlar ben çok beğendim.

  11. Yapanın Allah Günahlarını silsin

  12. ♥♥♥ çok teşekkürler yarın türçe sınavı var yüksk not bekliyorum ♥♥♥

  13. bu konuyu yazan arkadaşın elleri dert görmesin Allah ona cennet kapısının kolunu sonuna kadar açma gücü versin amin teşekkürler

  14. teşekkürler türkçe perfonmasım vardı. yardımcı oldunuz.

  15. ilk önce anlamamıştım ama burda anladım teşekkürler

  16. Gerçekten çok teşekkürler sınavdan yüksek not almamı sağladınız allah razı olsun sizlerden 🙂

  17. Gerçekten çok teşekkürler sınavım vardı çok yardımcı oldu elleriniz dert görmesin.

    • Türk Dil Bilgisi

      Biz teşekkür ederiz. Faydalanmasını istediğiniz arkadaşlarınıza da facebook twitter vb sosyal medya aracılığı ile sitemizi tavsiye edebilirsiniz. Başarılar diliyoruz.

  18. öl- doğ- filleri oluş mu durum mu??

    • Türk Dil Bilgisi

      “Ölmek” ve “doğmak” fiilleri oluş fiilleridir. “Öldürmek” ve “doğurmak” olsaydı iş (kılış) fiili olurdu.

  19. aslında çok güzel bir site ama biraz daha cümle örnekleri olsa daha iyi olurdu… 🙂

  20. İsmim önemli değil BUĞRA

    Çok güzel çok teşekkürler konuyu yeniden anladım çok yararlı bir site

  21. Çok teşekkürler çok güzel olmuş yeniden anladım

  22. Ellerinize Sağlık…

  23. benimde yarın sınaVIM VAR ÇOK TEŞEKÜRLER YETİŞTİNİZ

  24. Vallaha çok beğendim yarin sinav var inşallah çikar sizin anlatmaniz sayesinde yüksek alabilirim

  25. Ellerinize sağlık anlatımınız gerçekten güzel ve anlaşılır olmuş . Anlatımınızı beğeniyor ve destekliyorum .

  26. güzel anlatım

  27. selahaddin123456@outlook.com

    birdaha ödevlerime bu siteden yararlanacağım :))

  28. Hocam, emeklerinize minnetarım çok güzel anlatımlar.Var olun.

  29. Çok iyi hazırlamışsınız çok teşekkürler :)))

  30. çok güzeldi teşekkürler

  31. çok sağolun çok teşekkür ederim tam böyle bir şey arıyodum öğretmenim iş,oluş,durum’u istiyodu sağol

  32. gerçekten çok güzel anlatılmış ama biraz daha örnek ve resimler olsaydı daha iyi olurdu…

  33. sitede çok bilgi verilmiş en çok örneklerin çokluğunu sevdim

  34. Çoq qüzel Saolun
    Ellerinize Saqlıq

  35. Çok iyi hazırlamışsınız çok teşekkürler,harika,Cok sağolun çok teşekkür ederim tam böyle bir şey arıyodum öğretmenim iş,oluş,durum’u istiyodu sağolun.Hocam, emeklerinize minnetarım çok güzel anlatımlar var.Var olun.Ellerinize sağlık anlatımınız gerçekten güzel ve anlaşılır olmuş Tebrik Ederim….

  36. Metehan Kılınç

    çok teşekkür ederim

  37. faydalı bir site

  38. Yunus Emre Güleç

    Çok Teşşekürler

  39. çok teşşekkürler çok yardımınız dokundu ödevimede yardımcı oldunuz… 🙂 saolun

  40. gerçekten çok işime yaradı teşekkürler 🙂

  41. çokkk teşekkürler 🙂

  42. Saolun admin çok saol

  43. aynen çok yararlı oldun teşekkürler

  44. cok işime yaradı

  45. çok teşekkürler ne kadar teşekkür etsem azdır

  46. her şey açık açık yazıyo teşekkürler

  47. sağolun

  48. GeceBekcileri

    çok teşekkürler bay bir yardımcı oldu vala hocadan dayak yemedik iyiyidk 😀

  49. Çooookkk teşekkür ediyorum 🙂

  50. Çok teşekkür ederim.Senin sayende sözlüden 100 aldım 🙂

  51. sağolun çok güzel artık ödevlere ilk bu siteden bakarım 😀

  52. çok teşekkür ederim Allah razı olsun sizden. yarınki deneme sınavın inşallah iyi alırım siteye girenler benim için dua eder misiniz? küçük bir dua yeter

  53. Yarin sinav im vadi çok tesekkurler

  54. Çok teşekkürler sınavdan sizin sayenizde iyi not alacağım ve hocaya kapak olacak, çünkü benimle sorunu var.

  55. çok teşekkürler 🙂

  56. Teşekkür ederim sayenizde sınavdan yüksek alacağım

  57. çok sağolun bilgi kısa ve öz diğer sitelerde kaynaklarda bu yok sağolun

  58. ayşe nur gürbulak

    Sınav için hazırlanmama çok yardımcı oldu çok teşekkür ederim en içten samimiyetimle sizi tebrik ederim…

  59. çok güzel teşekkürler:)

  60. allah razı olsun allah tutugunuzu altın etsin

  61. Sınava hep buradan çalışıyorum teşekkür ederim…

  62. Örnekler vererek çok faydalı oldunuz teşekkür ederim.

  63. çok saolun gerçekten yarın sınavım var ve bu konuyu hiç anlamamışım.Sayenizde iyice kavradım.

  64. KarokeBundanSanane

    Allah belamı versin ki sayenizde 100 aldım la öğretmenin gözüne merdivenle tırmandım abi adresini söyle elini öpmeye gelecem…

  65. Babam dökülen yaprakları süpürmüş bu cumle durum mu oluş mı yoksa iş mi? Acil cevap lazım yarın sınavım var

  66. Teşekürler çok faydalı ve doğru bilgiler

  67. bence çok güzeldi çok ama çok yardımcı oldu çok sağolun

  68. şişmanlamak yıkamak yüzmek dinlemek hangisi oluş bildirmektedir lütfen yardımcı olun

  69. ben hem anladım hemde anlamdım kafam karıştı inş yazılım güzel geçer :\

  70. güzel beğendim 🙂

  71. ellerinize sağlık. süper olmuş teşekkür ederiz

  72. Çok faydalı içerik, hazırlayanın ellerine sağlık.

  73. ödevim için çok yararlı oldu teşekkürler.

  74. çok yaralı oldu emeğinize gerçekten teşekkür ederim. 🙂 🙂

  75. Sayenizde sınavdan 98 aldım.Oda bir boşluk doldurma sorusunu yapamadım.Ama olsun.

  76. çok güzel ödevim için çok faydalı oldu çok teşekkür ederim

  77. çok teşekkür ederim projeme çok yardımı dokundu

  78. Ben de bir öğretmenim. Çocuğum benden yardım istedi. Cevabımın yeterli olmadığını fark ettim. İmdadıma siz yetiştiniz. Teşekkürler.

  79. Bize heryer güney kore

    😀 Güzel olmuş yaa çok açıklayıcı 🙂

  80. Verdiğiniz ve yazdığınız bilgiler için teşekkür ederim.

  81. ödevime yardımcı oldu çok teşekkürler

  82. sağol ödeve yardımcı oldu thanks 😀

  83. Çok faydalı oldu. Emeğinize sağlık.Teşekkür ederiz.

  84. bence süper çok işime yaradı

  85. çok süper umarım işime yarar…

  86. Vallahi süper bizim tükçe kurs hocası da buradan anlatıyordu süper anlatım.

  87. güzel örnekler

  88. Çok güzel bir site hazırlayanın eline sağlık ;D

  89. abi çok sağol anladım Allah razı olsun

  90. Çok faydalı oldu çok sağolun.

  91. Çok teşekkürler acayip yardımcı oldunuz süpersiniz.

  92. işime yaradı bilgime bilgi katti okuyup oğrenmenızı tavsıye edıyorm 🙂 😉 😀

  93. Gerçekten yararlı konular anlatan bir site teşekkürler 🙂

  94. gerçekten konuyu özetlemişsizin teşekkürler ve tebrik ederim harika bir çalışma olmuş işimede çok yaradı sağolsun

  95. Harika bir site çok beğendim.

  96. Çok yararlı olmuş ellerinize saĞlık

  97. çok teşekkür ederim çok işime yaradı çünkü perfonmans ödevim vardı 100 almamda faydası var

  98. İkranur Çetin

    bence de çok iyi herkeze tavsi ederim

  99. Eh be abi ben gençken neredeydiniz, yıllarca okuyup da anlayamadığım fiilleri 30 dakikada anladım, geçen yıllara mı yanayım, kaybettiklerime mi?

  100. Detaylı bir şekilde anlattığınız için çok teşekkürler daha iyi anladım pekiştirmek için çok iyi bir site.

  101. Yahu inanılmaz derecede süper ötesi bir site nazar değmesin daha fazla örnek bekliyoruz harikasınız.

  102. Allah bu siteyi hazırlayan, emeği geçen herkesten razı olsun. Allah ne muradınız varsa versin. Hoca o kadar anlattı boş boş baktım, hele ki fiilimsinin tanımı var ya Allah onu hazırlayandan ayrı razı olur inşallah çok teşekkürler 🙂

  103. bence acayip derecede çok iyi nasıl tebrik edeceğimi bilemiyorum.

  104. Çok yararlı yarın sınavım var ve anlamadığım dek konu buydu hocamdan bile daha iyi anlatmışsınız bu arada 7. sınıfa gidiyorum.

  105. çok güzel aşırı beğendim müthiş 🙂

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*