Fiilimsi Nedir?
Fiilimsi, fiil kök veya gövdelerinden türeyen ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüktür. Fiilimsiler, fiillerden türedikleri için hareket veya oluş anlamını korur; ancak çekimli fiiller gibi zaman ve kişi bildirmez.
Bir fiil, aldığı fiilimsi ekine göre cümlede farklı görevlerde kullanılabilir. Örneğin oku- fiili üç farklı fiilimsi türünde karşımıza çıkabilir.
Örnekler
Bu kitapları okumak sana çok şey katacaktır. → okumak isim-fiildir; cümlede isim görevinde kullanılmıştır.
Kitap okuyan öğrenciler dikkatliydi. → okuyan sıfat-fiildir; “öğrenciler” sözcüğünü nitelemektedir.
Kitap okumadan uyudu. → okumadan zarf-fiildir; “uyudu” eyleminin hangi durumda gerçekleştiğini belirttiği için zarf görevinde kullanılmıştır.
Fiilimsi Türleri
Fiilimsiler, cümlede üstlendikleri göreve göre isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üçe ayrılır.
İsim-Fiil
Fiillerin isim görevinde kullanılmasını sağlar. -mak / -mek, -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş ekleriyle oluşturulur.
Sıfat-Fiil
Fiillerin sıfat görevinde kullanılmasını sağlar. Sıfat Fiil, cümlede bir ismi niteleyerek veya belirterek kullanılır. an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er, -dık / -dik / -duk / -dük, -acak / -ecek, -mış / -miş / -muş / -müş ekleriyle oluşturulur.
Zarf-Fiil
Fiillerin zarf görevinde kullanılmasını sağlar. Fiilimsi, temel fiilin nasıl, ne zaman veya hangi durumda gerçekleştiğini belirtir. -arak / -erek, -ıp / -ip / -up / -üp, -ınca / -ince / -unca / -ünce, -ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -dıkça… gibi eklerle oluşturulur.
Not
Bu üç türü ayırt ederken yalnızca alınan eke değil, sözcüğün cümlede üstlendiği göreve de bakmak gerekir. Çünkü bazı ekler farklı görevlerde kullanılabilir ve bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını belirleyen asıl unsur, cümledeki görevidir.
Fiilimsiler Çekim Eki Alır mı?
Fiilimsiler, çekimli fiillerden farklı olarak kip ve kişi eki almaz. Ancak isim gibi kullanılabildikleri için isimlere gelen bazı çekim eklerini alabilirler.
Örnekler
Onun buraya gelişini bekliyorum.
geliş → isim-fiil
gelişi → iyelik eki almış
gelişini → iyelik ve belirtme hâli eki almış
Burada “geliş” sözcüğü fiilden türemiştir ve isim görevinde kullanılmıştır. İsim gibi kullanıldığı için iyelik ve hâl eki alabilmiştir. Ancak bir fiilimsinin zaman veya kişi eki alarak çekimli fiile dönüşmesi mümkün değildir.
İsim-Fiil (Mastar)
İsim-Fiil Nedir?
İsim-fiil, fiillerin isim görevinde kullanılmasını sağlayan fiilimsi türüdür. Fiil kök veya gövdelerine -mak / -mek, -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş eklerinin getirilmesiyle oluşturulur.
-mak / -mek
yazmak
gelmek
çalışmak
-ma / -me
yazma
gelme
çalışma
-ış / -iş / -uş / -üş
yazış
geliş
oturuş
gülüş
Örnekler
Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.
Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.
Bağlama çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.
Programın başlayışı herkesi heyecanlandırdı.
Bir gülüşü ile her şeyi değiştirmeyi biliyordu.
İsim-fiil olduğunu anlamak için:
Sözcüğün fiil anlamını koruyup korumadığına ve cümlede isim görevinde kullanılıp kullanılmadığına bakılır.
DİKKAT:
Her -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş veya -mak / -mek eki alan sözcük isim-fiil değildir. Sözcüğün fiilden türemiş olması ve cümlede isim görevinde kullanılması gerekir.
İsim-Fiillerin Olumsuz Kullanımı
İsim-fiiller, fiil anlamını korudukları için olumsuz yapılabilir. Olumsuzluk, isim-fiil ekinden önce -ma / -me eki getirilerek oluşturulur.
Örnekler
Gitmemek için elinden geleni yaptı.
Bu işi yapmamak daha doğru olabilir.
Onunla konuşmama kararı aldım.
Kalıcı İsimler
Bazı fiilimsi ekleriyle türetilen sözcükler zamanla eylem anlamını tamamen kaybederek kalıcı bir isme dönüşür. Bu sözcükler artık bir eylemi değil, doğrudan bir varlığı, nesneyi veya kavramı karşılar.
Örnekler
Annem pazardan dolma aldı.
Bu çakmak artık çalışmıyor.
Bahçede bir kazma bulduk.
Yeni bir dondurma aldım.
Yukarıdaki dondurma, çakmak, kazma ve dolma gibi sözcükler biçim olarak isim-fiil ekleriyle oluşmuş olsa da günümüzde kalıplaşarak varlık adlarına dönüşmüştür. Bu nedenle cümlede fiilimsi olarak değerlendirilmezler.
Bir sözcüğün eylem anlamını yitirip yitirmediğinden emin olamadığınız durumlarda, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük üzerinden sözcüğün hangi anlamlarda ve hangi türde kullanıldığını kontrol edebilirsiniz.
-ma / -me Ekinin Karıştırılması
-ma / -me eki yalnızca isim-fiil eki olarak kullanılmaz. Bazı cümlelerde fiile gelen olumsuzluk eki olarak da görev yapabilir. Bu iki kullanımı ayırt etmek için sözcüğün cümledeki kullanımına bakılmalıdır.
Örnekler
Ortalığı toplama işini kardeşine bıraktılar. → toplama isim-fiildir.
Bu saatte herkes uyuyor ortalığı toplama. → toplama sözcüğündeki -ma olumsuzluk ekidir.
Sıfat-Fiil (Ortaç)
Sıfat-fiil, fiillerin sıfat görevinde kullanılmasını sağlayan fiilimsi türüdür. Sıfat-fiiller genellikle bir ismi niteler veya belirtir.
Sıfat-Fiil Ekleri
-an / -en
-ası / -esi
-maz / -mez
-ar / -er
-dık / -dik / -duk / -dük
-acak / -ecek
-mış / -miş / -muş / -müş
İPUCU:
Sıfat-fiil eklerini hatırlamak için “An-ası mez-ar dik-ecek-miş” kodlamasından yararlanabilirsiniz.
Sıfat-Fiil Örnekleri
Örnekler
Bahçede oynayan çocukları gördüm. → oynayan, “çocuklar” sözcüğünü nitelediği için sıfat-fiildir.
Yıkılası dağlar geçit vermez oldu. yıkılası, “dağlar”ın yıkılabilir bir yapıda olduğunu belirten bir sıfat görevinde kullanılmıştır.
Gelecek sezonda çok başarılı oyuncular takımda olacak. → gelecek, “sezon” sözcüğünü nitelemektedir.
Adlaşmış Sıfat-Fiiller
Sıfat-fiilin nitelediği isim cümlede kullanılmadığında sıfat-fiil, ismin yerini tutarak adlaşmış sıfat-fiil olur.
Örnekler
Gelen, gideni aratır.
Bu cümlede “gelen” sözcüğünün nitelediği kişi söylenmemiştir. “Gelen kişi” anlamındaki gelen sözcüğü ismin yerini tuttuğu için adlaşmış sıfat-fiildir.
Sıfat-Fiil Ekleri ile Kip Eklerini Ayırt Etme
Sıfat-fiil eklerinin bazıları, çekimli fiillerde kullanılan kip ekleriyle aynı biçimde olabilir. Ayırt etmek için sözcüğün bir ismi niteleyip nitelemediğine ve cümledeki görevine bakmak gerekir.
-maz / -mez
Örnekler
Bu bitmez işlerden artık yoruldum. → bitmez, “işler” sözcüğünü nitelediği için sıfat-fiildir.
Bu işler bir türlü bitmez. → bitmez, yargı bildirdiği için çekimli fiildir.
-ar / -er
Örnekler
Çalar saat sabah erkenden uyandırdı. → çalar, “saat” sözcüğünü nitelediği için sıfat-fiildir.
Çocuk her sabah kapıyı çalar. → çalar, yargı bildirdiği için çekimli fiildir.
-acak / -ecek
Örnekler
Gelecek günlerde hava ısınacak. → gelecek, “günler” sözcüğünü nitelediği için sıfat-fiildir.
Yarın bize gelecek. → gelecek, çekimli fiildir.
-mış / -miş
Örnekler
Pişmiş yemekleri sofraya koydu. → pişmiş, “yemekleri” sözcüğünü nitelediği için sıfat-fiildir.
Yemek çoktan pişmiş. → pişmiş, yargı bildirdiği için çekimli fiildir.
Sıfat-Fiillerin Olumsuz Kullanımı
Sıfat-fiiller de fiil anlamını korudukları için olumsuz yapılabilir. Olumsuzluk eki, sıfat-fiil ekinden önce gelir.
Örnekler
Bitmeyen işler yüzünden eve geç gittim.
Çözülmemiş soruları tekrar incele.
Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)
Zarf-fiil, fiillerin zarf görevinde kullanılmasını sağlayan fiilimsi türüdür. Zarf-fiiller, temel fiilin nasıl, ne zaman veya hangi durumda gerçekleştiğini belirtir.
Yaygın zarf-fiil ekleri:
-arak / -erek
-ıp / -ip / -up / -üp
-ınca / -ince / -unca / -ünce
-ken
-alı / -eli
-madan / -meden
Diğer zarf-fiil ekleri:
-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe
-a … -e
-casına / -cesine
-maksızın / -meksizin
-r … -maz / -r… -mez
Zarf-Fiil Örnekleri
Örnekler
Çocuk gülerek içeri girdi. → gülerek, içeri girme eyleminin nasıl yapıldığını belirttiği için zarf-fiildir.
Buraya geleli çok zaman oldu. → geleli, temel fiilin gerçekleşmesinden bu yana geçen zamanı belirttiği için zarf-fiildir.
Her şeyi unutup yoluna devam etti. → unutup, temel eylemin hangi durumda gerçekleştiğini belirttiği için zarf-fiildir.
Evden çıkmadan önce beni ara. → çıkmadan, temel eylemin hangi durum gerçekleşmeden yapıldığını belirttiği için zarf-fiildir.
Zarf-Fiillerde “-ken” Eki
-ken eki, fiillere geldiğinde zarf-fiil oluşturabilir. Ancak her -ken eki zarf-fiil eki değildir. Bazı durumlarda isim soylu sözcüklere de gelebilir.
Örnekler
Çalışırken müzik dinlemeyi seviyorum. → çalışırken, fiilden türediği ve temel eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirttiği için zarf-fiildir.
Öğrenciyken burada oturuyordu. → öğrenciyken, isim soylu “öğrenci” sözcüğüne geldiği için zarf-fiil değildir.
İPUCU:
“-ken” ekini gördüğünüzde hemen zarf-fiil demeyin. Önce ekin geldiği sözcüğün fiil mi, isim mi olduğuna bakın.
Zarf-Fiilleri Bulurken Pratik Yöntem
Zarf-fiilleri bulurken önce sözcükte zarf-fiil eki olup olmadığına, ardından bu sözcüğün cümlede temel fiili açıklayıp açıklamadığına bakılabilir.
Örnekler
Soruları çözerek konuyu daha iyi öğrendi.
Burada çözerek sözcüğü -erek zarf-fiil ekini almıştır. Aynı zamanda “öğrendi” eyleminin nasıl gerçekleştiğini belirttiği için zarf-fiildir.
DİKKAT:
Bir sözcüğün “nasıl?” veya “ne zaman?” sorusuna cevap vermesi tek başına onun zarf-fiil olduğunu göstermez. Sözcüğün fiilden türemiş olması, uygun bir fiilimsi eki alması ve cümlede zarf görevinde kullanılması gerekir.
Özetle
Fiilimsiler, fiillerden türeyerek cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiil anlamını korurlar; ancak çekimli fiiller gibi zaman ve kişi bildirmezler.
Özet
İsim-fiil → Fiilin isim görevinde kullanılmasını sağlar.
Sıfat-fiil → Fiilin sıfat görevinde kullanılmasını sağlar.
Zarf-fiil → Fiilin zarf görevinde kullanılmasını sağlar.
İpucu
Fiilimsileri belirlerken yalnızca fiilimsi eklerini ezberlemek yeterli değildir. Sözcüğün hangi kök veya gövdeden türediğine ve cümlede hangi görevde kullanıldığına dikkat etmek gerekir.
adam bir hafta kadar düşündükten sonra teklifi kabul etti
onu görür görmez hemen yanına gittim
etkili konuşarak karşısındakini ikna ederdi
bu cümlelerdeki fiilimsiler nelerdir ve türü nedir
“düşündükten” = “düşün” fiil gövdesi “-dük” zarf fiil ekini alarak fiilimsi olmuştur. (Türü: Zarf-Fiil)
“görür görmez” = “gör” fiil kökleri “-r….-mez” zarf fiil ekini alarak fiilimsi olmuştur. (Türü: Zarf-Fiil)
“konuşarak” – “konuş” fiili “-arak” zarf fiil ekini alan bir fiilimsidir. (Türü: Zarf-Fiil)
Bu cümlelerdeki fiilimsiler, eylemlerin ne zaman, nasıl veya hangi koşullarda gerçekleştiğini belirtmek için kullanılan zarf-fiilimsi örnekleridir.
“Annem onu buraya getirendi.” cümlesinde getirendi’yi fiilimsi olarak alabilir miyiz?
Evet, “getirendi” sözcüğü “an,en” sıfat fiil ekini almış bir sözcüktür. Ayrıca bu sözcük ek fiil (idi) alarak cümlede yüklem görevindedir. Burada sizi çelişkiye düşüren de bu sözcüğün yüklem olmasıdır. Fiilimsiler ek fiil alarak cümlede yüklem olabilirler.
Fiilimsi ekleri;kökü sadece fiil olan fiillere gelmez mi ? Zorlama yoktur.dedigimizde zorlamanın koku -zor’ dur ama gövdeye yani zorla_ya -ma eki getirilmis ve buna isim fiil denilen bir sözcük te hata yok mudur.fiilimsi ekleri kökü mutlaka fiil veya fiilden türemiş gövde durumundaki sözcüklere gelmez mi.cevap verirseniz mutlu olurum
Merhaba Melek Hanım, konu içeriğimizde belirttiğimiz gibi fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine eklenen bazı özel eklerle (fiilimsi ekleriyle) türetilen sözcüklerdir. “Zorlama” kelimesinde de “Zor” isim kökü olup, bu kök isimden fiil yapma eki olan “-la” ekini alarak fiil olmuş ve gövde haline gelmiştir. Bu fiil olan gövde de “-ma” isim-fiil ekini alarak fiilimsi görevinde kullanılmıştır.
Çok teşekkür ederim. Yani gövde halindeki sözcüklere geldiğinde, sadece kökü fiil soylu olup yapım eki almış gövde haline gelmiş sözcüklere değil de kökü isim bile olsa sonra yapım eki ile fiile dönüşen gövde halindeki sözcüklere de gelebilirler değil mi hocam? Bir anlatımda her halükarda kökü fiil soylu olmalıdır dediği için netleştirmek istedim.
Rica ederiz Melek Hanım. Evet sözcük isim kökü olsa bile fiil yapma eki aldığından artık onu bir fiil olarak değerlendirebilirsiniz.
Yıl olmuş 2017 hala bu bilgiler bu yıla kadar geldiyse demek çok kişinin okumasına vesile olmuş gerçekten çok hoş bilgiler herkesin okumasını tavsiye ederim Allah razı olsun yorum yaparsanız çok sevinirim.
Teşekkür ederiz, amacımıza ulaşmanın huzurunu yaşıyoruz. Daha da faydalı olmaya çalışacağımıza emin olabilirsiniz. Herkese başarılar dileriz.
Yıl oldu 2020 hala işe yarıyor 👍😊
gerektirmektedir sözcüğü bir yüklem ama isim fiil midir?
Sözcük ek fiilin geniş zamanı olan “-dir” ekini alarak yüklem olmuştur, fakat isim fiil değildir. Burada sizi yanıltan “mek” ekini isim fiil eki gibi görmenizdir; ancak sözcükteki ekin doğrusu “mekte (şimdiki zaman eki)”dir.
Merhabalar,benim bir sorum olucaktı bugün türkçe sınavım vardı soru fiilimsilerle ilgiliydi “gerektiği” kelimesi fiilimsi mi yanıtlarsanız çok memnun olucam aklıma takıldı çok merak ediyorum teşekkürler 🙂
Gerektiği kelimesi “dık, dik” sıfat fiil ekini almış bir fiilimsidir. Sözcükte bulunan sıfat fiil eki, hem ünsüz benzeşmesi (“d” “t”ye dönüşmüş) hem de ünsüz yumuşamasına (“k” “ğ” sesine dönüşmüş) uğradığından bu eki görmek biraz daha zor olabiliyor. Aklınıza da bu sebeple takıldığını düşünüyoruz. Başarılar.
“Mez”sıfat fiil mi? Zarf fili mi?
sıfat fiil eki olarak kullanılan ek “-maz” şeklindedir. Bu ek eklendiği sözcüğü cümle içinde sıfat yapar.
Örneğin:
Yaramaz çocuk, evi dağıttı. (nasıl çocuk = yaramaz çocuk = niteleme sıfatı = yara(mak) fiiline gelerek o sözcüğün sıfat olarak kullanılmasını sağlamıştır.)
zarf fiil eki ise “-r…..-maz” şeklinde kullanılır ve bu iki ek, eklendikleri sözcükleri cümlede zarf yapar.
Örneğin:
yatar yatmaz uyudu (ne zaman uyudu? yatar yatmaz = “yat” fiiline eklenen bu ek, söz öbeğini zaman zarfı yapmıştır)
gelir gelmez masaya oturdu.
Umarız anlaşılmıştır. Başarılar 🙂
Hoca sadece mastar eki istedi oda 1. Simi oluyo acaba
Evet Arda, “-ma, -ış ve -mak” ekleri yani isim fiil ekleri aynı zamanda mastar eki olarak da isimlendirilmiştir.
İsim-fiil örneğinde “Çalışan”ı çalış diyerek köküne ayırmışsınız, kökünün “çal” olması gerekmiyor mu ?
Bir sözcüğün kökü bulunurken en önemli kural; kökün, sözcüğün tamamı ile anlam bakımından uyumlu olması gerektiğidir.
Çalışan kelimesinin kökünü “çal”a kadar indirirseniz sözcüğün tamamı olan “çalışan” kelimesi ile anlam bakımından uyumsuz hale getirirsiniz. Dolayısıyla, hatalı kök bulmuş olursunuz. Bu sözcüğün kökü “çalış(mak)”tır.
Çalış (fiil kökü) – an (sıfat fiil eki)
sizin benden hiç hoşlanmadığınızı biliyordum. cümlesinde “hoşlanmadığınız”kelimesi fiilimsi türlerinden hangisine girmektedir.
Lütfen yardım yarına sözlü var 🙁 bir türlü bulamıyoruz.
Hoş (isim kökü) – lan (isimden fiil yapma eki) – ma (olumsuzluk eki) – dık (sıfat fiil eki) – ınız (2. çoğul şahıs iyelik eki) – ı (belirtme hali eki)
Sorunuz tam olarak şu galiba: “Fiilimsilerde, olumsuzluk eki fiilimsi ekinden önce mi sonra mı gelir?”
Cevap: Olumsuzluk ekleri fiilimsi eklerinden daima önce gelir.
Örnek: Kitabın bu sayfalarını okumayıp sınava girersen başarısız olursun.
Oku- ma – (y) – ıp
isim fiillerde ünlü harfler var me ma ış iş uş üş peki mek mak yerine neden o ö olmuyor bilen varmı
Türkçe kelimelerde “o” ve “ö” sesli harfleri sadece ilk hecede bulunur. İlk heceden sonraki hecelerde bulunmaz. Örneğin “Doktor, horoz, motor” vs gibi sözcükler dilimize başka dillerden girmiş sözcüklerdir.
Böyle bir durumda sözcüklere gelen eklerde de “o” ve” “ö” sesleri yer almaz (-yor şimdiki zaman eki bu duruma aykırılık teşkil eder).
Türkçedeki eklerde bulunan;
“a, e” sesleri aralarında değişiklik gösterebilirken, (örneğin: çoğul eki “-lar” sözcüğe göre “-ler” olabilir)
“ı, i, u, ü” sesleri de kendi aralarında büyük ünlü uyumu kuralına uygun olacak şekilde değişiklik gösterebilir. (Örneğin: geçmiş zaman eki: -dı, -di, -du, -dü).
anlamadığım bir şey var -ken ekiyle alakalı. -ken eki isimlere geldiğinde mi fiilimsi olmuyor?
Evet “-ken” eki isimlere geldiğinde o sözcük fiilimsi olmaz, çünkü fiilimsi ekleri sadece fiillere gelir. Örneğin “öğrenciyken” kelimesindeki -ken eki sözcüğü fiilimsi yapmamıştır.
yardım eder misiniz!
Yaşadığım kimi olayları sonradan öyküye dönüştürürken onların fark etmediğim yanlarını tekrar yaşamak bana mutluluk veriyor
Soru: kaç tane fiilimsi vardır? fiilimsi olan sözcüğün fiilimsi türünü yazınız.
Yaşadığım: sıfat fiil
dönüştürürken: zarf fiil
fark etmediğim: sıfat fiil
yaşamak: isim fiil
kaynakcanızı yazarmısınız projem varda 😀
Konu anlatımı, yazı içeriği hocalarımıza aittir. Sitemizi kaynakça olarak gösterebilirsiniz.
maksızın vede meksızın eklerine örnek verebilir misiniz
Bütün gün oturmaksızın çalışıp durdu.
Bir daha buralara dönmemeksizin gideceğini söyledi.
zarf fiilde maz var sıfat fiildede
Sıfat fiildeki “mez, maz” tek başına kullanılırken zarf fiilde bu ek “-r, -ar,-er…….-maz, -mez” şeklinde kullanılır.
Örneğin:
Görünmez kaza (sıfat fiil)
Görür görmez uzaklaştı. (zarf fiil)
saool tşkür ederim
oldukça kelimesi fiilimsi midir?
Evet fiilimsidir, zarf fiil eki olan “dıkça”yı almıştır.
Çok teşekkürler TEOG 1’e 11 gün kaldı Türkçe’den iyi net yaparsam sizin sayenizdendir 😀
Başarınızı diliyoruz. Katkımızın olduğunu hissetmek bizi mutlu ediyor.
Bir şey sorabilir miyim? Baharın uyanışıyla kuşlar ötüşür derken hangileri fiilimsidir?İlgilenirseniz sevinirim.:D
uyanış= isim fiil
ötüşür= Bu isim fiil değildir karıştırmayınız. Buradaki “üş” eki fiilden fiil yapan işteşlik ekidir.
Sorum olacak size; yazilar benim yazmak istediklerimin soluk bir golgesi gibidir. Cumlesindeki yazmak ve istediklerimin fiilimsilerinin turleri nedir neden?
yazmak= isim fiil
istediklerimin= Sıfat fiil (adlaşmış durumda)
Sifat fiil olmasi icin bir ismi nitelemesi gerekir.ornegin calisan insanlar kazanir.
Ama burada istediklerim herhangi bir ismi nitelemiyor.ornegin calisanlar kazanir.burada da calisanlar adlasmis oldugundan isimfiil olur artik.dolayisiyla istediklerimin de isim fiil olmasi gerekir.dogru degilmi?
-mek icin zarf fiil mi isim fiil midir? Teşekkür ederim.
“mek” bir isim fiil ekidir. Fakat siz için edatıyla birlikte kullanıldığında yani “-mek için” kısmını soruyorsunuz sanırım. Bunu fiilimsi çeşidi olarak değerlendiremeyiz. Örneğin;
Dinlenmek için yatağa uzandı.
cümlesindeki “dinlenmek” kelimesi bir fiilimsidir. Ancak “dinlenmek için” kelime grubuna bir çeşit fiilimsi diyemeyiz. Sadece cümle öğesi olarak incelerseniz “zarf tümlecidir” diyebiliriz ki sizin kafanızı da bu karıştırmış olmalı. Niçin? neden? niye? gibi sorulara cevap verdiğinden “zarf fiil” midir diye tereddüte düşmüş olabilirsiniz.
…omuzladığı gibi yola koyuldu. cümlesinde fiilimsinin türü nedir
omuzla-dık-ı = Sıfat fiildir. (“dık” sıfat fiil ekidir, ünsüz yumuşamasına uğradığı için “k” sesi “ğ” olur)
ismi nitelemiyor ve zarf görevinde değil mi sizce bu arada çok teşekkürler
”Buraya geldiğini gördüm.” cümlesindeki fiilimsinin türü ne olabili? Sıfat-fiil olsa bir ismi nitelemesi gerekir, aynı şekilde zarf da olmuyor. Testlerde sıfat-fiil diye geçiyor ama sıfat olma imkanı var mı?
“Kardeşim, seçtiğim saati beğendi.” cümlesindeki “-tiğ” eki sıfat fiil ekidir. Bu cümlede “saat” ismini nitelediği için sıfat görevinde kullanıldığı açık bir şekilde görülmektedir.
Eğer aynı cümleyi;
“Kardeşim, seçtiğimi beğendi.” şeklinde söylemiş olsaydık o sözcükteki “-tiğ” yine sıfat fiil eki olurdu; ancak bu kez “seçtiğim” sözcüğü, yanındaki isim (saat) düştüğü için “adlaşmış sıfat” görevi üstlenmiş olacaktı. Bu durum sözcüğün sıfat fiil olma özelliğini kaybetmesine sebep değildir. Bu yüzden doğru şık sıfat fiil şeklindedir.
Sizin cümlenizde ise;
gel-dik-in-i = Buradaki “-dik” eki de sıfat fiil ekidir. Ancak yukarıda belirttiğimiz gibi nitelediği sözcük düştüğü için “adlaşmış sıfat” olarak kabul edilmektedir.
peki ama geçmiş zaman mı yok sa sıfat fiikl mi olduğunu ayırt edecek somut bir şey olmazsa nasıl anlayacaz
Fiilimsi ekleri eklendiği fiili isim soylu sözcük yaparak o sözcüğün cümlede “isim, sıfat ve zarf” görevinde kullanılmasını sağlarlar. Bu yüzden eğer sıfatın ne olduğunu ve cümlede nasıl bulunduğunu biliyorsanız fiilimsi eki alan sözcüğün sıfat olup olmadığına bakabilirsiniz. Bazı fiilimsi eklerinin kip ekleriyle karıştırılabileceğine dair hususu yukarıda örneklerle açıkladık. İsterseniz sıfat ve zarf konularına da göz atıp pekiştirebilirsiniz.
yüklemde fiilimsi varsa, fiilimsi olarak kabul edebiliyor muyuz? Örn: En sevdiğim şey kitap okumaktır.cümlesinde kaç fiilimsi var? Teşekkürler.
Merhaba Fatma. Cümlenin hangi öğesi olursa olsun fiilimsi eki alarak onun özelliklerini gosteren her sözcüğü kabul edebiliriz. Burada oku- fiili isim fiil eki olan “mak” ekini almış daha sonra da ek fiilin geniş zaman eki olan “tır” eki sözcüğe eklenmiş ve böylelikle fiilimsinin, cümlenin öğesi açısından yüklem olması sağlanmıştır. Bizi sözcüğün türü ilgilendiriyor, cümlenin hangi öğesi olduğu değil. Kısaca yüklem de olsa “okumaktır” sözcüğü bir fiilimsidir. 😉
Dil bilgisinde en çok unuttuğum konu fiilimsiler ama sayenizde artık hiç unutmuyorum. Örneklere bakmak için girdim yine sayfanıza birsürü örnek var bu yönden sizin siteniz tek. Emekleriniz için çok teşekkür ederim.
Biz teşekkür eder başarılar dileriz. Yeni dönemde daha fazla konu anlatımı ile sitemize hız vereceğiz.
en iyi anlatan internet sitelerinden birisiniz gerçekten ellerinize sağlık öğretmenden bu kadar anlamıyorum siz bizim derse girseniz süper olurrrr …. ben lise2 ye gitmeme rağmen çok faydlı bir site herkese öneririm
Fiilimsilerin yuklem oldugu isim cumlelerine ornek verir misiniz??
Vazgeçemeceğim tek şey hafta sonları müzik yapmaktı.
çok saolun çok yardımcı oldunuz performans ödevimden 100 alıcağım 😀 saolun türk di bilgisi <3
aklımıza takılan soruları sorabilir miyiz
Tabi ki sorabilirsiniz
Bir şey soracağım hocam. Sıfat fiil de cümlede sıfat görevin de mi kullanılıyor ve mesela az önce çözdüğüm bir soruda 4 şıkta da sıfat fiil ekleri olan eylemler vardı fakat anlayamadım… Açıklar mısınız?
Evet Alper, sıfat fiil cümlede sıfat görevinde kullanılıyor. Cümlede sıfat fiil eki alan sözcük, bir ismi niteleyip belirtir durumdadır dikkat edersen. Sıfat fiil ekleri, fiillere gelerek o fiili sıfat yaptığı için şıklarda gördüğün ve fiil olduğunu düşündüğün sözcüklerin de birer fiilimsi olduğu düşüncesindeyim. Şıkları yazarsan daha da net görebiliriz.
fiilimsiler çok güzel detaylı şekilde anlatılmış teşekürler 😀
Biz teşekkür eder, başarılar dileriz.
bu kadar mı
Fiilimsiler sadece bu kadar 🙂 bunların dışında sormak istediğiniz bir şey varsa sorabilirsiniz. Başarılar.
acaba fiilimsiler kişi ve şahıs eki (yapamam sonundaki m harfi gibi) alırlar mı?
Fiilimsiler, fiilden isim yapma eki almış sözcüklerdir. Dolayısıyla fiile gelen kip ve şahıs eklerini alamazlar. Bu konuda aşağıda örnekte anlatacağımız durum kafanızı karıştırıyor olabilir;
“En büyük isteği okumaktı.” cümlesindeki “oku” fiili “mak” isim fiil ekini alarak fiilimsi olmuştur. “mak” ekinden sonra gelen “tı” eki ise “demek ki fiilimsilere kip eki gelebiliyor” algısı yaratmaktadır. Fakat oradaki “tı” eki ek fiile gelmiş görülen geçmiş zaman ekidir. Bilindiği gibi ek fiiller sözcükle birleşik yazıldığında “i” fiili düşer yanındaki kip eki sözcükle birleştirilir. Şayet ek fiil düşmeseydi yukarıdaki cümle;
“En büyük isteği okumak idi.” şeklinde olacaktı ve siz de böyle bir algıya düşmeyecektiniz.
Ek fiil ile ilgili konu eksikliğinizin olduğunu düşünüyorsanız “Ek Fiil Konu Anlatımı” sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Zarf fiildeki -maz eki ile sıfat fiildeki -mez ve -maz ekleri olan -maz’ın farkı ne?
Bir sözcük “-maz, -mez” ekini alıp ismi niteleyen bir sıfat durumunda ise “Sıfat fiil eki” almıştır diyebiliriz.
Örneğin: Dönülmez akşamın ufkundayım. (Nasıl akşam = dönülmez)
-mez: Sıfat fiil eki
akşam: isim
Bir sözcük “-maz, -mez” ekini alıp fiili niteliyorsa yani zarf görevini üstleniyorsa “zarf fiil eki” almış demektir. Zaten zarf fiil eki “-r….-mez” şeklinde kalıplaşmış olarak karşımıza çıkar.
Örneğin: Gelir gelmez anlamıştım. (Ne zaman anlamıştım = gelir gelmez)
-mez:Zarf fiil eki
anlamıştım: fiil
Bu iki durumun farkını “sıfat” ve “zarf” konularına göz attığınızda daha iyi anlayacağınızdan eminiz. Başarılar dileriz.