İkilemeler Nedir? Yazılışı, Oluşum Şekilleri ve Örnekleri

İkileme Nedir?

Anlamı pekiştirmek, güçlendirmek, anlatımı daha çekici hale getirmek için aynı sözcüğün, eş, yakın, karşıt anlamlı veya sesleri birbirini çağrıştıran sözcüklerin yan yana kullanılmasıyla oluşturulan sözcük grubuna “ikileme” denir.

İkilemlerle ilgili sorular genellikle aşağıda inceleyeceğimiz “oluşum şekilleri” ya da “cümledeki görevleri” ile ilgili gelmektedir.

İkilemeler, oluşum şekillerine göre 8 grupta incelenir:

Oluşum Şekli	Örnek
Aynı sözcüğün tekrarı	yavaş yavaş
Eş anlamlı sözcükler	güçlü kuvvetli
Yakın anlamlı sözcükler	eş dost
Zıt/karşıt anlamlı sözcükler	iyi kötü
Biri anlamlı biri anlamsız sözcük	eğri büğrü
İkisi de anlamsız sözcük	abuk subuk
Yansıma sözcükler	şırıl şırıl
Başına “m” ünsüzü getirilen sözcük	para mara

İkilemelerin Oluşum Şekilleri

Aynı Sözcüğün Tekrar Edilmesiyle Oluşturulur

Eş Anlamlı Sözcüklerle Oluşturulur

Bu tür ikilemeler, eş anlamlı kelimelerin yan yana kullanılmasıyla oluşur.

Yakın Anlamlı Sözcüklerle Oluşturulur

Zıt/Karşıt Anlamlı Sözcüklerle Oluşturulur

Bu grupta, zıt anlamlı kelimeler yan yana kullanılarak ikileme oluşturulur.

Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcüklerle Oluşturulur

Bu ikilemelerde, anlamsız sözcüğün anlamlı kelimeden önce kullanıldığı da görülür, sonra kullanıldığı da.

İkisi de Anlamsız Sözcüklerle Oluşturulur

Yansıma Sözcüklerle Oluşturulur

İkinci Kelimenin Başına “m” Ünsüzü Getirilerek Oluşturulur

İkilemelerin Özellikleri

İkilemeler Nasıl Yazılır?

İkilemeyi meydana getiren sözcükler ayrı yazılır. Bu sözcüklerin arasına hiçbir noktalama işareti konmaz:

Bazı ikilemeler zaman içinde kalıplaşarak bitişik halde kullanılır duruma gelmiştir.

Sözcüklerinden birinin önüne “m” ünsüzü getirilerek yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır:

İsim hal ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır:

İkilemenin arasına “mi” edatı getirilerek anlam daha da kuvvetlendirilebilir.

İkilemeyi Oluşturan Sözcükler Ek Alabilir mi?

Türkçede, çekim eki alarak (iyelik eki, hal ekleri vs.) meydana gelen ikilemeler bulunmaktadır.

İkilemeyi meydana getiren kelimeler “yapım eki almış sözcükler” olabilir.

İkilemeyi Oluşturan Sözcüklerin Yerleri Değiştirilebilir mi?

İkilemeyi oluşturan sözcükler, dilimizde kalıplaşmış bir şekilde kullanıldıklarından yerlerinin değiştirilmesi uygun olmaz. Yerlerinin değiştirildiğini varsayarak birkaç cümle oluşturacak olursak:

Görüldüğü gibi yakışıksız bir anlatıma bürünüyor cümle. Bu yüzden yerlerinin değiştirilmesi doğru olmamaktadır.

İkilemelerin Cümledeki Görevleri Nelerdir?

İkilemeler cümlede isim, sıfat ve zarf görevinde kullanılabilir. Cümlede tamlama şeklinde bulunabilirler.

İkilemeler ile ilgili TDK’nın sitesinde yayımlamış olduğu “İkilemelerin Yazılışı” adlı yazıyı da inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İkilemeler Kaç Çeşittir?

İkilemeler oluşum şekillerine göre 8 grupta incelenir: aynı sözcüğün tekrarı, eş anlamlı sözcükler, yakın anlamlı sözcükler, zıt anlamlı sözcükler, biri anlamlı biri anlamsız sözcükler, ikisi de anlamsız sözcükler, yansıma sözcükler ve başına “m” ünsüzü getirilen sözcükler.

İkilemeler Ayrı mı Bitişik mi Yazılır?

İkilemeyi oluşturan sözcükler kural olarak ayrı yazılır ve aralarına noktalama işareti konmaz (baş başa, göz göze). Ancak “altüst”, “hoşbeş”, “şipşak” gibi bazı ikilemeler zaman içinde kalıplaşarak bitişik yazılır hale gelmiştir.

İkilemeyi Oluşturan Sözcüklerin Yeri Değiştirilebilir mi?

Hayır. İkilemeler dilde kalıplaşmış biçimde kullanıldığından sözcüklerin yeri değiştirilemez; değiştirildiğinde anlatım bozuk ve yakışıksız hâle gelir.

İkilemeler Cümlede Hangi Görevlerde Kullanılır?

İkilemeler cümlede isim, sıfat ve zarf görevinde kullanılabilir; ayrıca tamlama şeklinde de bulunabilirler.