Ana SayfaYazım BilgisiNoktalama İşaretleri - TDK Kuralları

Noktalama İşaretleri – TDK Kuralları

Noktalama işaretleri, yazılarımızın anlaşılırlığını artırarak yazılı iletişimde cümlelerin doğru bir şekilde anlaşılmasına yardımcı olur. Yazım kurallarının ayrılmaz bir parçasıdır ve cümlelerin anlamını derinleştirir, okuma akışını düzenler. Doğru noktalama işareti kullanımı, yazarın amacını açık bir şekilde ifade etmesine ve okuyucunun cümleleri doğru bir şekilde anlamasına yardımcı olur. Bu nedenle, etkili bir iletişim kurmak için doğru noktalama işareti kullanımı oldukça önemlidir.

Peki, noktalama işaretleri nelerdir ve nerelerde kullanılır? Birlikte inceleyelim.

NOT:

Aşağıdaki noktalama işaretleri TDK (Türk Dil Kurumu) güncel yazım kılavuzuna uygun olarak hazırlanmıştır.

Nokta

  • Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Noktadan sonraki cümle büyük harfle başlar.
ÖRNEK

Bu sözcükleri nerede kullandığını hatırlayamadan uyuyakaldı.

  • Bazı kısaltmaların sonuna nokta konur.
ÖRNEKLER

Bnb. (Binbaşı)
Av. (avukat)
Prof. (profesör)
Dr. (doktor)
Yrd. Doç. (yardımcı doçent)
Cad. (cadde)
ed. (edebiyat)
vb.
Bulg. (Bulgarca)
İng. (İngilizce) vb.

  • Sayılardan sonra, sıra bildiren “-ıncı, -inci, -uncu, üncü” ekleri yerine” konur.
ÖRNEKLER

5. (beşinci)
13. (on üçüncü)
III. Selim
7. Cadde
2. Mehmet vb.

  • Tarihlerde gün, ay ve yılı gösteren rakamları birbirinden ayırmak için konur.
ÖRNEKLER

23.12.2012
10.11.1938 vb.

UYARI

Ay isimleri yazıyla yazıldığı durumlarda ay adların­dan önce ve sonra nokta kullanılmaz.

ÖRNEKLER:

25. Ağustos. 1922
25 Ağustos 1922

  • Saat, dakika ve saniye belirten sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.
ÖRNEKLER

Konser 14.00’te başlayacak.
Saatler 03.00’ü gösterdiğinde yaz saati uygulamasına geçilecek.

  • En az üç basamaklı sayılarda 3. basamaktan sonra ve her üç basamakta bir nokta konur.
ÖRNEKLER

2.000
13.200.456 vb.

  • Matematikte çarpma işareti yerine nokta kullanılabilir.
ÖRNEKLER

8.2 = 16
15.3 = 45 vb.

  • Art arda sıralandıkları için virgülle ya da çizgiyle ayrılan rakamlardan sadece sonuncu rakamın sonuna konur.
ÖRNEKLER

5, 8 ve 9. maddeler;
XIII – XV. yüzyıl vb.

  • Bir yazının maddelerini gösteren harf veya rakamlardan sonra konur.
ÖRNEK

I. 1. A. II. 2. B.

  • Dergi, kitap, makale, deneme vb.nin künyelerinin sonuna konur.
ÖRNEK

KAPLAN Mehmet, Oğuz Kaan Destanı, İstanbul 1979.

  • Web sitesi adreslerinde, alan adını “www” ve “uzantısından” ayırmak için kullanılır.
ÖRNEK

https://www.google.com/

Virgül (,)

  • Eş görevli sözcük veya kelime gruplarını ayırmada kullanılır.
ÖRNEK

Siyah, uzun, bakımlı ve parlak bir saça sahipti. (Sıfatlar virgülle ayrılmıştır.)

ÖRNEK

Vurdun, kanıma girdin, itirazım var. (Atilla İlhan)

  • Uzun cümlelerde özne yüklemden uzak düşebilir. Bu durumda özneden sonra virgül konulur.
ÖRNEK

Ahmet, her sabah kahvaltıdan önce mutlaka elma yerdi.

  • Ara sözleri, ara cümleleri belirtmek için ara sözün başına ve sonuna virgül konur.
ÖRNEK

Ağabeyim, evimizin gözbebeği, şu sıralar askere gidecek.

  • Adlaşmış sıfatlar bazen cümlede bir isimden önce gelebilir. Bu durumda anlam karışıklığı olmaması için adlaşmış sıfattan sonra virgül konulur.
ÖRNEK

İhtiyar, adama yaklaşıp cebindeki faturaları gösterdi.

  • Seslenme ve hitap belirten kelimelerden sonra virgül konur.
ÖRNEKLER

Sayın Başbakanım,
Çocuklar, buraya gelin lütfen!

  • Tırnak içine alınmamış alıntı cümlelerinden sonra virgül konulur.
ÖRNEK

Boztepe’ye çıkıp semaverde çay içmek gibisi mi var, dedi.

  • Sayıların ondalık kısımlarını belirtmek için virgül kullanılır.
ÖRNEK

3,14 (üç tam yüzde on dört)

  • Kendisinden sonra gelen cümlenin desteklenmediği ya da onaylandığını belirten “evet, hayır, tamam, başüstüne, haydi, elbette, peki vb” kelimelerden sonra konur.
ÖRNEKLER

Hayır, bu işi senden daha iyi yapan yok.

Peki, şimdi hangi yıldıza sorayım seni?

  • Cümlede özne göreviyle kullanılan “bu, şu ve o” zamirlerinden sonra virgül kullanılır.
ÖRNEK

Bu, hükümetin tavırlarını desteklediğini gösteren bir konuşmaydı.

  • Makale, dergi, kitap vb. künyelerindeki bilgilerin her biri virgülle ayrılır. Yazarın soyadı adından önce yazılmışsa soyadından sonra virgül konulur.
ÖRNEK

Akın Gülten, Şiiri Düzde Kuşatmak, Alan Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, 1983.

UYARI-1

Cümlede zarf fiil eki alan sözcükten sonra virgül konmaz; fakat art arda gelen zarf fiil eki almış sözcükler varsa bu sözcüklerden sonra virgül konulur.

ÖRNEKLER:

Ödevlerini tamamlamadan dışarı çıkmanı istemiyorum. (Virgül konmaz)
Olay yeri inceleme ekibi gelmeden, biz etrafı çevirip güvenlik önlemlerini alalım.

UYARI-2

a. Cümle içinde “ve, veya, yahut” gibi bağlaçlardan önce de sonra da virgül konmaz.

b. Tekrarlanan “hem …. hem, ya….. ya, ne…….ne, de……..de.”gibi tekrarlanan bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz.

c. “-da / -de” bağlacından sonra virgül konmaz.

d. Cümlede “-ınca / -ince” zarf fiil anlamında kullanılan kullanılan “mı, mi, mu, mü” edatından sonra virgül konmaz.

e. “-sa, -se” şart ekinden sonra virgül konmaz.

Noktalı Virgül (;)

  • Virgülün ayırdığı eş görevli sözcüklerde tür-nitelik değişimi varsa farklı türe geçmeden önce noktalı virgül kullanılır.
ÖRNEKLER

Sözel puanın ile Edebiyat, Tarih, Felsefe; sayısal puanın ile de mühendislik, mimarlık bölümlerini tercih edebilirsin.

Türkiye’de en çok Trabzon’u, Kırşehir’i ve İstanbul’u; Avrupa’da ise Viyana, Roma ve Paris’i beğeniyorum.

  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için veya özneyi belirtmek için noktalı virgül kullanılır.
ÖRNEKLER

Elim ayağıma dolaşıyor; heyecanımı, şaşkınlığımı gizleyemiyorum.

Televizyon; göze, kulağa, duyguya, düşünceye hitap ettiği için sevilir.

Benim sevdiğim şiirler, muhayyileme hiç görmediğim resimlerle düşüyor; fotoğrafı henüz çekilmemiş resim altlarına benziyorlar.

NOT:

Noktalı virgülden sonra büyük harfle başlanmaz.

İki Nokta (:)

  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna, örneklerden önce iki nokta konur.
ÖRNEKLER

Dünyanın en tanınmış tiyatro yazarları: Sophokles, Euripides, Victor Hugo…

Türk Edebiyatında da birçok isim mevcuttur: Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa, Reşat Nuri Güntekin, Müsahipzade Celal…

  • Açıklaması yapılacak bir cümlenin sonuna iki nokta konur.
ÖRNEKLER

Çeyrek final vizesi alan takımlar şunlardı: İngiltere, Fransa ve Rusya

Adalet Ağaoğlu, romanı “Üç Beş Kişi”de iki Alman yazarının adını anar: Thomas Mann ve Goethe

Aktör: Erkek tiyatro sanatçısı

  • Özellikle tiyatro metinlerinde rastladığımız karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi bildiren sözcükten sonra konulur.
ÖRNEKLER

Yusuf: Niye dönüp durursun bir o yana bir bu yana?
Züleyha: Düşünceler sarar dört bir yanımı Yusuf’um.

  • Başkasından aktarılan yazı ya da sözlerde tırnaktan önce iki nokta konur.
ÖRNEK

Atatürk, Onuncu Yıl Söylevi’ni: “Ne mutlu Türk’üm diyene!” cümlesiyle sona erdirmişti.

  • Bir yazıda konuşma cümlesinin geleceğini bildiren cümlenin sonuna, konuşma çizgisinden önce konur.
ÖRNEKLER

Gitar öğretmeni çok sevdiği öğrencisine bakarak:
— Hangi şarkıları çalmayı seviyorsun Melih?

Melih heyecanla:
— Selvi Boylum Al Yazmalım, Kavak Yelleri, Eylül Akşamı… dedi.

  • Genel ağ adreslerinde kullanılır.
ÖRNEK

https://www.google.com

  • Matematikte bölme işaretinin yerine kullanılabilir.
ÖRNEKLER

81:9=9,
200:5=40 vb.

  • Kullanım alanı olmamakla birlikte dilimize Arapça ve Farsçadan girmiş kelimelerdeki uzun sesli harfi belirtmek için “uzun harften sonra” konur.
ÖRNEKLER

Ha:kim
şa:ir
numu:ne
ka:tip

Üç Nokta (…)

  • Herhangi bir nedenle tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
ÖRNEKLER

Onun da adı Barış’tı, sen gibi yürekli, senin kadar mert

Üç bin yılın neredeyse iki bin yılı boyunca Roma’ya, Bizans’a ve Osmanlı’ya başkentlik yapmış muhteşem İstanbul

Şu çektiklerimi düşünüyorum da

  • Bir cümleden ya da sözcükten sonra sıralanan örneklerin devam edebileceğini gösteren gibi” kelimesi anlamında kullanılır.
ÖRNEKLER

Kimi fiiller bir oluş bildirir: sararmak, büyümek, paslanmak

  • Argo olduğu için ya da herhangi bir sebepten dolayı yazılması istenmeyen kelimelerin veya bölümlerin yerine kullanılır.
ÖRNEKLER

Bir ağaçtan okluk da çıkar, bluk da (Atasözü)

Senin, Ahmet ile görüştüğünü bilmiyordum. (soy isim söylenmek istenmemiş)

  • Bir metinden yapılan alıntılarda, başta, ortada ve sonda atlanan sözcüklerin veya bölümle­rin, yeri üç nokta ile gösterilir.
ÖRNEKLER

İşte yıllar sonra rastladığım bu tanıdık yüz beni amansız bir kasırganın ortasına bırakıverdi.

Beni candan usandırdı cefadan yâr usanmaz mı? Felekler yandı ahımdan muradım şem’i yanmaz mı?

Fuzuli rind-i şeydâdır, hemîşe halka rüsvâdır Sorun kim bu ne sevdadır, bu sevdadan usanmaz mı?

  • Seslenme bildiren sözcüklerden sonra anlatımı pekiştirmek için konur.
ÖRNEKLER

Ey bir bakışı dört cihana eş, ey sözüne özüne kurban olduğum

UYARI

Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta kullanımı yanlıştır. Türk Dil Kurumu iki nokta konmasını yeterli saymaktadır.

Doğru= !.. Yanlış= !… Doğru=?.. Yanlış=?…

  • Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevap­larda kullanılır.
ÖRNEKLER

O yolculuk sabahı Sultan Murat’ın içi mutluluk dolmuştu, sevinçten uçacak gibiydi.
—E, nasıl, uyandın mı? diye takıldı babası.
—Çoktan
—Öyleyse al dizginleri. (Cengiz Aytmatov/Erken Gelen Turnalar)

Ünlem İşareti (!)

  • Mutluluk, kaygı, üzüntü, şaşkınlık, heyecan, coşkunluk, korku vb. gibi duygu bildiren sözcük, sözcük grubu veya cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.
ÖRNEKLER

Yeter artık, susun!
Aman Allah’ım!
Buna inanamıyorum!
Ah! Bu manzara da yürekler parçalıyor.
Eyvah! Ben böyle olacağını biliyordum.

  • Seslenme ve hitap sözlerinden sonra ünlem işareti konur.
ÖRNEKLER

Hey! Buraya gelir misin?

Ey Yusuf’un Rabbi! Kar aydınlığıyla yıka gözlerimi. Ey sevinç anının ışığıyla içleri yıkayan! Arınmanın sevinciyle doldur kalbimi. (Nazan Bekiroğlu/Yusuf ile Züleyha)

Mehmet, hücum günü 1. hatta girmeden önce Balıkesirliler Alayına seslenir:
—İsmail!
—Baba, buradayım!
(Recep Şükrü Apuhan)

UYARI

Ünlem işareti, ister seslenme ve hitap anlamı taşıyan sözlerden hemen sonra, ister cümle sonuna konulabilir.

ÖRNEK:
Sevgili öğrencilerim, iyi ki varsınız!

  • Küçümseme, alay, yerme, kinaye, inanmama gibi ifadeleri göstermek için bu ifadeleri taşıyan cümlenin sonuna yay ayracı (parantez) içinde ünlem kullanılır.
ÖRNEK

Bütün gün çalıştığı yazılısından (!) çok yüksek not beklediğini söylüyor (!)

Soru İşareti (?)

  • Soru anlamı taşıyan, soruya cevap gerektiren soru cümlelerinin veya sözcüklerin sonuna soru işareti konur.
ÖRNEKLER

Bu çiçekler hangi ikimde yetişir?

O küçücük ellerle mi yaptın bunu?

— Mekteplim, ne arıyorsun burada? Kendine gelen Ayhan şaşırdı: — Ah Fazlı ağabey!..

— Bir sıkıntın mı var? — Şu iki Amerikalıyı görüyor musun? İşaret ettiği yöne bakınca, ellerinde büyük şarap şişeleri bulunan zebella gibi iki kişi gördü. — Sana bir şey mi yaptılar? (Mehmed Niyazi/Daha Dün Yaşadılar)

  • Soru anlamı taşıyan ancak cevap gerektirmeyen, cevabı kendi içinde gizli olan cümlelerin sonuna da soru işareti konur.
ÖRNEKLER

Bundan daha güzel bir haber mi olur (olmaz)

Bu yetimlere benden başka kim bakabilecek ki (kimse bakamayacak)

  • İçinde soru sözcüğü veya soru edatı olmadığı halde cümleye soru anlamı katan sözlerden sonra da soru işareti konulur.
ÖRNEKLER

—İsminiz?
—Hasan.
—Yaşınız?
—25

Azmi’nin çenesi kilitlendi; yüzü kıpkırmızı kesildi.
—Sonra?
—Sonrası yok, para bitti!
Azmi’nin gözüne sanki bir siyah perde indi.

UYARI-1

İçinde soru sözcüğü veya soru edatı olduğu halde soru anlamı taşımayan cümlelere soru işareti konulmaz.

ÖRNEKLER:
Memleketten döndü mü bana haber verin?
Sana neden bu kadar sinirlendiğini anlamıyorum.
Nasıl uygun görürseniz o şekilde yaparız efendim.

UYARI-2

Soru anlamı taşıyan sıralı veya bağlı cümlelerde soru işareti son cümleden sonra konur.

ÖRNEK:
Her gün yanıma uğrar mısın; halimi, hatırımı sorar mısın?

  • Doğruluğu kesin olarak bilinmeyen, doğruluğundan şüphe duyulan bilgileri (tarih, yer vb.) belirtmek için parantez içinde soru işareti kullanılır.
ÖRNEKLER

1369 (?) yılında Azerbaycan’ın Şamahı şehrinde doğan Nesimi; dönemin yöneticilerinin tepkilerini çeken şiirler kaleme aldığından, 1425 yılında derisi yüzülerek idam edilmiştir.

Templier şövalyelerinin 23. büyük ustası Jacques de Molay, 1244 (?) senesinde Fransa’nın Vitrey bölgesinde doğmuştur.

Kesme İşareti (’)

  • Özel isimlere getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
ÖRNEKLER

Türkiyenin,
Kanuni Sultan Süleymana
Aşık Veyselden,
Osmanlı Devletindeki,
Azrailden,
Servet-i Fünun Türk Edebiyatına,
Batının bu konudaki düşünceleri… vb.

UYARI-1

Kurum, kurul, kuruluş, iş yeri vb. isimlerine gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.

ÖRNEKLER:
Türk Tarih Kurumu’nun
Hukuk Genel Kurulundan
Matematik Bölümü Başkanlığından
Merkez Yürütme Kuruluyla

UYARI-2

Özel isimlere gelen yapım ekleri ve “-ler, -lar” çokluk ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu eklerden sonra gelen hiçbir ek de kesme işareti ile ayrılmaz.

ÖRNEKLER:
İstanbullu, (-lu yapım eki)
Türkçenin (-çe yapım eki, -in ilgi eki)
Türkçülük,
Atatürkçülüğün,
Avrupalılaşmak,
Almanların,
Türkleşmekte vb.

UYARI-3

Özel isimler için parantez içinde bir açıklama yapılırsa, kesme işareti parantezden önce kullanılır.

ÖRNEKLER:
Reşat Nuri (Güntekin)nin (Yanlış)
Reşat Nurinin (Güntekin) (Doğru)

UYARI-4

“O” zamiri cümle içinde özel bir isim yerine kullanıldığı zaman büyük harfle yazılmaz, sonrasında getirilen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.

ÖRNEKLER:
Bu noktaya gelmemizde O’nun etkisi büyüktür.
Bu noktaya gelmemizde onun etkisi büyüktür.

  • Kişi isimlerinden sonra gelen saygı ve unvan sözcüklerine getirilen ekler kesme işareti ile ayrılır.
ÖRNEKLER

Semra Hanımdan,
Mehmet Efendinin,
İsmet Paşaya;

  • Kısaltmalara getirilen ekler kesme işareti ile ayrılır.
ÖRNEKLER

RTÜKe
ABDden
TVde vb.

  • Belirli bir tarih bildirdiğinde ay ve gün adlarına gelen ekler kesme işareti ile ayrılır. Ay ve gün isimleri kesin bir tarih bildirmediğinde, gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.
ÖRNEKLER

08 Ocak 2014te Afyonkarahisar Korel Otelde “Kişisel Gelişim Seminerleri” düzenlenecektir.

İnsanlar tatile genellikle hazirandan sonra çıkarlar.

  • Bir kelimede, herhangi bir sebepten dolayı düşürülen heceyi göstermek amacıyla kesme işareti kullanılır.
ÖRNEK

Güzelliğin on paretmez, Bu bendeki aşk olmasa (Aşık Veysel)

  • Bir ek, sayı ya da harften sonra getirilen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılır.
ÖRNEKLER

Bugün, -mak, -mek‘in isim fiil eki olduğunu öğrendik.
A‘dan z‘ye tüm masraflarını karşılayacağıma söz veriyorum.
II. Dünya Savaşı, 1939‘dan 1945‘e kadar devam eden küresel bir savaştır.
5‘inci olan atletin doping kullandığı ortaya çıktı.

Kısa Çizgi (-)

  • Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
ÖRNEKLER

Sonra, memleketinin kıyılarına çıkan sakallı beyaz adamların, milleti
ne çok şeyler öğrettiğini anlattı. Kim bilir, belki de bu beyaz adamlar
lar fırtınalı gecede batan geminin adamlarıydı. Bunun üzerine bu ya
bancıların yanına gitmeyi tasarladım. (Robinson Crusoe)

  • Ara sözleri, ara cümleleri, cümle içinde açıklanacak bir detayı belirtmek için söylenecek sözün başına ve sonuna kısa çizgi konur.
ÖRNEK

İlçenin ileri gelenlerini kaymakam, belediye başkanı ve Cumhuriyet savcısı düğününe davet etmişti.

  • Bir kelimenin kök, gövde ve eklerini ayırmak için kullanılır. Fiil tabanlarının sonuna eklenerek “-mek” mastar ekinin yerini tutar. Fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur.
ÖRNEKLER

Koş
Çalış
Konuşmaları-nı
Okuyucu
tır , la, ış

  • Bir sözcüğün hecelerini birbirinden ayırmak için kısa çizgi kullanılır.
ÖRNEKLER

Kitaplık,
Anahtar,
rüntü,
Kullanmak,
Derinlik vs.

  • Sözcükler ya da rakamlar arasındaki ilgiyi, bağlantıyı gösteren “ ile, ila, …-den …-e, ve” anlamların vermek için bunların arasında kısa çizgi kullanılır.
ÖRNEKLER

AnkaraSamsun yolu,
TürkKırgız ilişkileri,
ÇinTibet dil grubu,
21.4523.30,
GalatasarayFenerbahçe mücadelesi,
19191922 Kurtuluş Savaşı,
Türkçeİngilizce Sözlük

  • Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
ÖRNEK

3020=10

  • Negatif değerde olan sayıları göstermek için kısa çizgi kullanılır.
ÖRNEKLER

-6 x 10 = 60
3 °C

Uzun Çizgi (—)

  • Konuşma çizgisi olarak da bilinen uzun çizgi yazıda konuşma cümlelerinden önce konulur.
ÖRNEKLER

Yağmurluğa iyice sarındı, eteklerini ayaklarının altına soktum.
Isındın mı biraz?
Eh, ısındım.
Niye böyle geç çıktınız yola?
Durum öyle gerektirdi. (Cengiz Aytmatov)

NOT:

Konuşma cümlesi tırnak içine alındığında cümlenin başına uzun çizgi konulmaz.

ÖRNEK:
Neşet Ertaş eline sazını almadan önce seyirciye dönüp: “Ayıp olmazsa ceketimi çıkarabilir miyim? diye sorunca salonda büyük alkış koptu.

Eğik Çizgi (/)

  • Şiirde dizeler alt alta yazılmak yerine yan yana yazılabilir. Bu durumda dizeleri ayırmak için eğik çizgi kullanılır.
ÖRNEK

Sıcak nefesinle erir kederim / Erir göğsümdeki o taş yığını, Ve şafak sökerken duyar, titrerim / Elinin elimden ayrıldığını. (Faruk Nafiz Çamlıbel)

  • Tarihlerde; gün, ay ve yılı gösteren rakamları birbirinden ayırmak için eğik çizgi kullanılır.
ÖRNEKLER

23/12/2012,
20/06/571 vb.

  • Adreslerde, ilçe ile şehir ismi arasında ve bina numarası ile kapı numarası arasında eğik çizgi kullanılır.
ÖRNEKLER

Kemalettin Mah. 65. Sok. No: 52/18 Çorlu/TEKİRDAĞ
Başkent Organize Sanayi Bölgesi 26. Cadde No:22 Malıköy/Sincan/ANKARA/TÜRKİYE

  • Matematikte bölme işareti yerine eğik çizgi kullanılabilir.
ÖRNEKLER

40/5=8
150/2=75

ÖRNEKLER

40/5=8
150/2=75

  • Genel web adreslerinde kullanılır.
ÖRNEK

https://www.google.com

Parantez (Yay Ayracı) ( )

  • Cümlede ek olarak verilmesi gereken bilgiler ve açıklamalar parantez içinde yazılır.
ÖRNEKLER

Marmara Bölgesi, Türkiye’deki çeltik (pirinç) üretiminde 1. sırada yer almaktadır.

Aynı varlığı kavramı karşılayan, anlam bakımından birbirinin yerini tutabilen sözcüklere “eş anlamlı kelimeler” (anlamdaş) diyoruz.

  • Özellikle tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşan kişinin içinde bulunduğu durumunu, tavrını, hareketini okuyucunun zihninde canlandıracak sözcükler parantez içine alınır.
ÖRNEKLER

MEHMET: …Şimdi herkes kazı çakacağı yeri seçsin, çakmaya başlasın.
ISABEK: İyi. Başlayalım öyleyse. (Herkes işe koyulur. Çekiç elden ele dolaşır, kazıklar çakılır. Çadır gerilir, iş biter.)
MEHMET: Bu işi becerdik galiba.
YUSUF TATYEVİÇ: (Oflar, puflar)Çadır kurmanın bu denli zor olduğunu hiç düşünmemiştim doğrusu. (Cengiz Aytmatov/ Fuji-Yama)

  • Bir yazıdaki alıntı yapılan kısmın hangi yazara hangi esere ait olduğunu göstermek, künyesini belirtmek için parantez kullanılır.
ÖRNEKLER

Dede Korkut hikâyelerinin sonuç bölümünde de kalıplaşmış diyebileceğimiz ifadeler vardır. (Prof. Dr. Saim Sakaoğlu)

Sagayların “Ay Mergen ve Altın Kuş” destanında Ak Han’ın atı ve karısıyla beraber gömüldüğü anlatılmaktadır. (Proben, II, 423-424)

  • Alay veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti parantez içine alınır.
ÖRNEK

Onun üstün zekâsı (!) bu sorunu da çözmeye yetecektir.

  • Bir bilginin doğruluğunun şüpheli olduğunu veya kesin olmadığını belirtmek için kullanılan soru işareti parantez işareti içine alınır.
ÖRNEK

1606 (?) yılında doğan Karacaoğlan…

  • Bir yazının maddelerini gösteren harf veya rakamlardan sonra kapama ayracı olarak konur.
ÖRNEKLER

I)
1)
A)
a)
II)
2)
B)
b)

UYARI-1

Parantezden önce gelen sözcüğe eklenecek olan ek parantezden sonra yazılmaz.

ÖRNEK:
Mustafa (davacı)’nın davaya itiraz hakkı devam ediyor. (Yanlış)
Mustafa’nın (davacı) davaya itiraz hakkı devam ediyor. (Doğru)

UYARI-2

Parantez içinde yargı bildiren bir cümle varsa, bu cümlenin sonuna uygun olan noktalama işaretlerinden biri getirilir.

Köşeli Parantez (Köşeli Ayraç) ([ ])

  • Bazen parantez içinde verilen bilgilerin bir kısmının başka parantez içinde yazılması gerektiği durumlar olur. Bu durumda iç içe parantez yazmak yerine en dışta köşeli parantez daha sonra parantez kullanılır.
ÖRNEK

Türk divan şairi olan Fuzuli, [gerçek adı Mehmed bin Süleyman (1483-1556)] yazdığı Su Kasidesi ile Hz. Muhammed’i överek ona olan sevgisini dile getirmektedir.

  • Çevirilerde çeviri işini yapan kişinin eklediği tamamlayıcı sözler köşeli parantez içinde gösterilir.
ÖRNEK

Bir diğeri de akıl verdi: “Bir şey yapmak istiyorsanız… Öldürmeyin Yusuf’u! Onu [derin olmayan] bir kuyuya bırakın; bir kafile onu [bulup] alsın!” (Ahmed Hulusi- YÛSUF – 10)

Denden İşareti (“)

Alt alta yazılan aynı sözcük, sözcük grubu veya rakamların tekrar edilmesi yerine denden işareti kullanılabilir. Daha çok bir konunun maddelerini sıralarken kullanabileceğimiz bir noktalama işaretidir.

ÖRNEKLER

Sayı sıfatları beşe ayrılır:
A. Asıl Sayı Sıfatları
B. Sıra Sayı
C. Üleştirme
D. Kesir Sayı
E. Topluluk Sayı

Tırnak İşareti (“ ”)

  • Başka bir kişiden ya da yazıdan hiçbir değişiklik yapılmadan aktarılan sözler tırnak içine alınır.
ÖRNEKLER

Namık Kemal bu duruma isyan ederek: Bize en büyük düşman yine biziz, yurdunu ve milletini sevenler! Birleşelim, bütün gücümüzle vatanı kurtarmaya, yükseltmeye çalışalım! diyor.

UYARI-1

Tırnak içindeki cümlenin sonuna hangi noktalama işareti konulması gerekiyorsa o konulur, daha sonra tırnak kapatılır.

ÖRNEK:
Günler geçtikçe vardıkları yerde Artık belki bu son akşamdır… diye umutlandılar.

  • Okuyucunun dikkatini çekmek amacıyla, cümle içinde highlightlanmak istenen kelime veya kelime grubu tırnak içine alınır.
ÖRNEKLER

Yazılışları farklı anlamları aynı kelimelere eş anlamlı kelimeler diyoruz.

Bir bitki, nasıl gıdasız, havasız ve ışıksız duramazsa benim de ruhum ümitsiz duramaz.

UYARI-2

Tırnak içine alınan sözden sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz.

  • Cümle içinde geçen yazar ve eser isimleri tırnak içine alınır. Bunlar tırnak içine alınmadığı zaman eğik yazı ile de gösterilebilir.
ÖRNEKLER

Yalnız Efe hikayesinde yazar, ana olay dışında bazı ayrıntılara da önem vermiştir.

Yalnız Efe hikayesinde yazar, ana olay dışında bazı ayrıntılara da önem vermiştir.

Tek Tırnak İşareti (‘ ’)

  • Tırnak içine alınan cümlenin içinde, tekrar tırnak içine alınması gereken söz bulunuyorsa bu söz tek tırnak içinde kullanılır.
ÖRNEK

Erol Parlak “Türküler içinde Gönül Dağı gibisi var mı?” dedi ve Neşet Ertaş’ın bu güzel türküsünü okumaya başladı.

NOT:

Yukarıdaki tüm noktalama işaretleri ait oldukları kelimelere bitişik olarak yazılır; ayrıca kesme işareti dışındaki işaretlerden sonra bir harf boşluğu ara bırakılır.

İlgili Makaleler

9 YORUM

  1. Harika hazırlamışsınız. Gereksiz yere uzatmalardan uzak ve konunun en can alıcı noktasına vurgu yapan bilgiler var sadece. Çok beğendim. Elinize emeğinize sağlık.

  2. Gerçekten çok kısa sürede çok fazla bilgiyi, konuyu boğmadan ve çok basit şekilde anlatmışsınız. Şahsım adına çok faydalı oldu. Teşekkürler.

Görüşlerini ve Sorularını Bizimle Paylaşabilirsin

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen isminizi buraya giriniz

Son Eklenen Konular

Üslup Nedir? Üslup Bilgisi İçeren Cümleler

Üslup (Biçem) Nedir?Bir metnin nasıl yazıldığını, hangi kelimelerin nasıl kullanıldığını ve cümlelerin nasıl yapılandırıldığını...

Nicel ve Nitel Anlamlı Kelimeler

Nicel ve Nitel Anlam Nedir?Nicel ve nitel anlam, bir sözcüğün ifade ettiği anlamın, sayısal...

12 Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı (PDF)

2023-2024 eğitim-öğretim yılı için hazırlanan 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı, Milli...

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı (PDF)

2023-2024 eğitim-öğretim yılı için hazırlanan 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı, Milli...