Anasayfa » Fiilimsiler » Fiilimsiler, Fiilimsi Özellikleri, İsim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil

Fiilimsiler, Fiilimsi Özellikleri, İsim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil

Fiilimsiler, fiillerden (eylemlerden) türeyen sözcükler olmalarına karşın fiillerin aldığı fiil “çekim eklerini” yani şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamayan, yalnızca fiillere gelen olumsuzluk eki olan “ma, me, maz, mez” eklerini alabilen sözcüklerdir. Fiilimsiler anlam olarak fiilerin anlamlarını taşırlar; ancak kip olarak fiilin anlamını taşımazlar.

Fiilimsiler

Fiilimsiler

Fiilimsiler, fiillere getirilen “fiilimsi ekleri” ile ortaya çıkarlar. Yani fiiller bazı ekler sayesinde fiilimsi olurlar. Bu ekler fiilden isim yapma ekleri olarak da bilinir ki bunlar eklendiği fiili isim soylu sözcük yaparak o sözcüğün cümlede “isim, sıfat ve zarf” görevinde kullanılmasını sağlarlar. (Fiilimsiler fiilden isim yapma eki aldıkları için türemiş bir sözcük olarak kabul edilirler.)

Cümle içinde isim, sıfat zarf görevinde kullanılırlar dedik. Peki bir fiil nasıl olur da cümle içinde  isim, sıfat ve zarf görevlerinden birini üstlenebilir? Fiilimsiler; isim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil olarak üç’e ayrılırlar her birinin kendine özel fiilimsi ekleri vardır. Bunlar;

İsim Fiil Ekleri :  -ma, -ış, -mak
Sıfat Fiil Ekleri :  -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş
Zarf Fiil Ekleri : -ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında

İşte bu ekler sayesinde fiilimsiler “isim, sıfat ve zarf” görevinde kullanılırlar. Bir cümlede fiile gelen isim fiil eki o sözcüğü cümlede isim, sıfat fiil eki sıfat, zarf fiil eki zarf yapar. Bu bilgi çok önemlidir. Çünkü biz soru çözümlerinde fiilimsi olan sözcüğü bulurken sadece cümlede fiilimsi eki alan sözcük var mı yok mu buna bakmayacağız; bir de bu eki alan sözcüğün hangi görevde (isim, sıfat, zarf) kullanılıp kullanılmadığına bakacağız. Şimdi bu fiilimsi çeşitlerini eklerini ve görevlerini tek tek inceleyelim.

1-İsim Fiil (Mastar)

Fiillere getirilen “-ma, -ış, -mak” ekleri ile yapılır. Bu ekler büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-ma, -me,  -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek” şekillerinin de var olduğunu bilmeliyiz arkadaşlar. Fakat ezberimizde kalıcı olması için  “-ma, -ış, -mak”  eklerini bilmemiz yeterlidir. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar.

ÖRNEKLER

  • Görmekten sonra görülmek, aşkın ikinci kademesiydi.
    Gör (fiil kökü)   +   mek  (isim fiil eki)
  • Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.
  • Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.
  • Bağlama çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.
  • Programın başlayışı herkesi heyecanlandırdı.
  • Yanımda olunu, bana sarılışını hiç unutamam.
  • Onun geliyle oda bir anda sessizliğe büründü.
  • Oturu ile herkesin dikkatini üzerine çekti.
  • Bir gülüşü ile her şeyi değiştirmeyi biliyordu.

 

Yukarıdaki isim fiil eki almış fiilimsilerin başka cümlelerde olumsuz şekilleri de mümkündür. Olumsuzluk eki isim fiil ekinden önce gelir.

Görmemek, görülmemek, yazmamak, gelmeme, çalmama, başlamayış, olmayış, sarılmayış, gelmey, gülmey

Mavi renkliler olumsuzluk ekidir.
Kırmızı renkliler isim fiil ekidir.

 

NOT: İsim fiil eki aldığı halde ve fiilimsi olma kriterlerine uygun olduğu halde kalıplaşarak bir varlığın kavramın adı olan sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi olarak kabul edilmezler.

  • Elindeki çakmak ile oynaması annesini tedirgin etti.
  • Her gün dondurma yersen çok hasta olabilirsin.
  • Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz.

NOT: Olumsuzluk eki olan “-ma, -me” eki ile isim fiil eki olan “-ma, -me” eki karıştırılmamalıdır.

  • Ortalığı toplama görevini kardeşine verdiler. (İsim Fiil Eki)
  • Bu saatte herkes uyuyor ortalığı toplama. (Olumsuzluk Eki)

NOT: Fiiller gibi çekimlenemeyeceklerini yukarıdaki açıkmada belirtmiştik. Şimdi bunun örneklerle açıklamasını daha da netleştirelim.

  • Uyu-mak istiyorduk.  (Bu cümledeki fiilimsiye kip eki ve şahıs eki getirmeye çalışalım)
    Uyu-mak- yor-uz istiyorduk. ( :) anlamsız olduğunu gördünüz arkadaşlar)

 

2-Sıfat Fiil (Ortaç)

Fiillere getirilen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri ile yapılır. Bu ekler de büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş” şekillerinin olduğunu bilmeliyiz. Fakat daha rahat ezberleyebilmemiz için  “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” eklerini bilmemiz yeterlidir. Zaten daha da kolay akılda kalması için şifrenmiş bir şekilde sıralanmıştır:

Anası mezar dikecekmiş

Aşağıdaki örneklerde sıfat fiillerin cümle içinde sıfat görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Sıfat fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde sıfat ya da adlaşmış sıfat yapar.

 ÖRNEKLER

  • Çalışan                 adamı         herkes   sever.
    (Niteleme Sıfatı)      (isim)
    (Sıfat Fiil)
  • Gelen, gideni aratır. (Adlaşmış Sıfat+ Sıfat Fiil)
  • Yıkılası dağlar geçit vermez oldu.
  • Bu çocuğun sevilesi bir yanı kalmamış.
  • Görünmez kazaya da davetiye çıkarmayalım.
  • Aşılmaz yollardan aşırdın beni.
  • Koşar adımlarla bebeğini kucaklamaya gitti.
  • Gider ayak herkesin canını yaktı.
  • Ne zaman seninle olsam tanıdık bir kuş cıvıltısıyla uyanırdım her sabah…
  • Bazen bilindik şiirlerle bile olsa göz doldurmayı iyi biliyordu.
  • Gelecek sezonda en başarılı futbolcular bizim olacak.
  • Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş sadakası var demek.

 

NOT: Sıfat fiillerin olumsuz şekilleri de mevcuttur.

  • Çalışmayan adama kimse ekmez vermez.
  • Olmayacak duaya amin denmez.

 

NOT: Bazı sıfat fiil ekleri ile başka ekler benzerlik göstermektedir. Bunları karıştırmamak gerekir. Fiilimsiler ve eklerini ayırt etmek için bir çok faktör var fakat en önemlisi eki alan sözcüğün fiil kök gövdesi olup olmadığına ve sözcüğün cümlede sıfat görevinde kullanılıp kullanılmadığına bakmaktır. Karıştırılan ekler;

                    

  • Tutmaz dizlerim birden düzeldi. “-mez, -maz” =Sıfat Fiil Eki  
  • Dedemin dizleri tutmaz.            -mez, -maz” = Geniş Zaman Kipinin  Olumsuzluk Eki

 

  • Koşar adımlarla yanıma geldi.     “-ar, -er” = Sıfat Fiil Eki   
  • Her sabah mutlaka koşar.            “-ar, -er” = Geniş Zaman Kip Eki

                   

  • Gelecek yıl şampiyonuz.        “-acak, -ecek” = Sıfat Fiil Eki
  • Seneye bize gelecek.             “-acak, -ecek” = Gelecek Zaman Kip Eki

 

  • Yırtılmış pantolon ile dışarı çıkma.    “-mış, -miş, -muş, -müş” = Sıfat Fiil Eki     
  • En sevdiği pantolonu yırtılmış    “-mış, -miş, -muş, -müş” = Öğrenilen Geçmiş Zaman Kip Eki

 

3-Zarf Fiil / Bağ Fiil (Ulaç)

Fiillere getirilen “-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında” ekleri ile yapılır. Fiili zarf yapma görevi üstlenen bu eklerin diğer ekler gibi ünlü uyumlarına göre değişkenlik gösterdiğini bilmeliyiz. Ezberlemek için biraz fazla ek olduğu için yine aşağıdaki gibi şifrelendirmek mümkündür. Kendiniz de istediğiniz şekilde değiştirebilirsiniz.

Kenyalı emadan ince ip arakladıkça
Eve varmazcasına gelmeksizin çıktığında

 

Aşağıdaki örneklerde zarf fiillerin cümle içinde zarf görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Zarf fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde zarf yapar.

ÖRNEKLER

  • Yatarken ışıkları söndürmeyi unutma. (-kan eki yoktur sadece -ken şekli var)
  • Bu dünyaya geleli yüzü bir kez olsun gülmedi.
  • Saati kuralı çok olmamıştı.
  • Görünmeden kimseye gel gizli gizli.
  • Kapanmadan kazan yarışmasına katılmak istiyorum.
  • Masadaki tabaklar kırılınca ne yapacağını bilemedi.
  • Sen gidince hiçbir şeyin tadı kalmamıştı.
  • Olanları duyunca birden gözleri doldu.
  • Seni görünce ellerim titriyor.
  • Bütün her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu.
  • Para biriktirip bilgisayar alacağını söyledi annesine.
  • Fiilimsiler ile ek fiillere çalışarak sınavdan seksen almayı başardı.
  • Çırpındıkça daha da batacağını anlamıştı.
  • Koşa koşa yanına gitti.
  • Ağlaya ağlaya gözleri kan çanağına dönmüş.
  • Gelir gelmez yatağa uzandı.
  • Yatar yatmaz uyudu.
  • Ölürcesine sevdiği için her dediğini yapıyordu.

 

NOT: “-ken” ekinin bazen isimlere geldiğini görmeniz gerekir arkadaşlar. Bu durumda bu eki alan kelime fiilimsi sayılmaz.

  • Öğrenciyken çok zamanımızın olduğunu fark edememişiz. (Öğrenci = İsim)
  • Çalışırken zamanın nasıl geçtiğini anlayamamışız.  (Çalış = Fiil)

 

 Özetle

*Fiilimsiler, fiil değil; ancak fiile benzer sözcüklerdir.
*Fiil gibi çekimlenemez; ancak olumsuzları yapılabilir.
*İsim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil olmak üzere üçe ayrılır.
*Bunların her biri için ayrı ayrı fiilimsi ekleri vardır.
*Bu ekler mutlaka fiil kök veya gövdelerine gelmek zorundadır.
*Eklendikleri fiilleri cümlede “isim, sıfat, zarf” yaparlar.
*Fiilimsiler cümlede doğrudan yüklem olmazlar, ek eylem alarak yüklem olurlar.

Görsel çalışmalarla konuyu pekiştirmeniz adına vitamin eğitimin görsel uygulamalarından faydalanabilir, internette bulunan fiilimsiler konu anlatımı videolarını inceleyebilirsiniz.

80 yorum

  1. Ahmet Yıldırım

    Sitenizdeki içerikler çok fayladalı olmuş. Ellerinize sağlık.

  2. Serdar Ergezer

    Emeğinize sağlık. Çok faydalandim. Türkçe dersi benim için çok eğlenceli bir ders artık :)

  3. elinize sağlık çok yararı dokundu yardımınız için çok teşekkür ederiz :)

  4. Çok iyi olmuş sınav için çok yardımcı elinize sağlık :)

    • Sınavınızda başarılar diliyoruz. Sormak istedikleriniz, takıldığınız yerler olduğunda sorabilirsiniz. İyi çalışmalar.

  5. hocmız 500 tane filimsi ornekleri istedi bu iyi oldu saolun

  6. cok guzel bu sayfanın sayesinde turkçeden 95 aldım

  7. arkadaşlar zarf fiili şu şekilde ezberliyebilirsiniz; kenalı asiye maden gerekmedikçe ip aramaz .

  8. sağolun çok teşekkürler :)

  9. ben çok beğendim ödevimi yapmamda çok yararı oldu çokkk teşekkürler.

    • Türk Dil Bilgisi

      Fiilimsiler sadece bu kadar :) bunların dışında sormak istediğiniz bir şey varsa sorabilirsiniz. Başarılar.

      • acaba fiilimsiler kişi ve şahıs eki (yapamam sonundaki m harfi gibi) alırlar mı?

        • Türk Dil Bilgisi

          Fiilimsiler, fiilden isim yapma eki almış sözcüklerdir. Dolayısıyla fiile gelen kip ve şahıs eklerini alamazlar. Bu konuda aşağıda örnekte anlatacağımız durum kafanızı karıştırıyor olabilir;
          “En büyük isteği okumaktı.” cümlesindeki “oku” fiili “mak” isim fiil ekini alarak fiilimsi olmuştur. “mak” ekinden sonra gelen “tı” eki ise “demek ki fiilimsilere kip eki gelebiliyor” algısı yaratmaktadır. Fakat oradaki “tı” eki ek fiile gelmiş görülen geçmiş zaman ekidir. Bilindiği gibi ek fiiller sözcükle birleşik yazıldığında “i” fiili düşer yanındaki kip eki sözcükle birleştirilir. Şayet ek fiil düşmeseydi yukarıdaki cümle;
          “En büyük isteği okumak idi.” şeklinde olacaktı ve siz de böyle bir algıya düşmeyecektiniz.

          Ek fiil ile ilgili konu eksikliğinizin olduğunu düşünüyorsanız “Ek Fiil Konu Anlatımı” sayfamızı inceleyebilirsiniz.

  10. fiilimsiler çok güzel detaylı şekilde anlatılmış teşekürler :D

  11. çok teşekkür ederim sizin gibi doğru bilgiler verenler oldukca hep 100 alırırz

    • Türk Dil Bilgisi

      Teşekkür ederiz. Çok daha iyi şeyler yaparak size faydalı olmayı hedefliyoruz. İyi çalışmalar.

  12. herika ne güzel

  13. Bir şey soracağım hocam. Sıfat fiil de cümlede sıfat görevin de mi kullanılıyor ve mesela az önce çözdüğüm bir soruda 4 şıkta da sıfat fiil ekleri olan eylemler vardı fakat anlayamadım… Açıklar mısınız?

    • Türk Dil Bilgisi

      Evet Alper, sıfat fiil cümlede sıfat görevinde kullanılıyor. Cümlede sıfat fiil eki alan sözcük, bir ismi niteleyip belirtir durumdadır dikkat edersen. Sıfat fiil ekleri, fiillere gelerek o fiili sıfat yaptığı için şıklarda gördüğün ve fiil olduğunu düşündüğün sözcüklerin de birer fiilimsi olduğu düşüncesindeyim. Şıkları yazarsan daha da net görebiliriz.

  14. harika ck yardımcı oldu saolun sizi seviyorum

  15. abi bunlar cok güzel bilgiler yaaa 2 dk da anladım :) :) :D <3

  16. süper ya admin ordamı ? ;)

  17. çok saolun çok yardımcı oldunuz performans ödevimden 100 alıcağım :D saolun türk di bilgisi <3

  18. güzel anlatmışsınız konuyu

  19. harika buna çok çalışın size faydalı olur

  20. teşekkür ederim hazırlayanlara :) faydalı oldu benim açımdan :)

  21. ellerinize sağlık gerçekte süpersiniz allahhhh razı olsun sayglarımla yaaasizi seviyorum.süpersiniz:))))))))))))))))

  22. en iyi anlatan internet sitelerinden birisiniz gerçekten ellerinize sağlık öğretmenden bu kadar anlamıyorum siz bizim derse girseniz süper olurrrr …. ben lise2 ye gitmeme rağmen çok faydlı bir site herkese öneririm

  23. Çok güzel bilgiler var hazırlayıp emek gösterene teşekkür ederim.

  24. Fiilimsilerle ilgili 100 tane örnek paylaşırmısınız

  25. çok işime yaradı sağolun çok teşekkür ederim :)))

  26. Dil bilgisinde en çok unuttuğum konu fiilimsiler ama sayenizde artık hiç unutmuyorum. Örneklere bakmak için girdim yine sayfanıza birsürü örnek var bu yönden sizin siteniz tek. Emekleriniz için çok teşekkür ederim.

  27. Cok cok tesekkurler muhtesem olmus emeginize saglik

  28. ya virgülle ilgili bişiy sorcam ama cümle şeklinde.
    Dikmen,Mehmet,Başarı Öyküleri,Papatya Yayınları,İstanbul,2005.
    iste bu cümledeki virgül hangi amaçla kullanılıyo.

    • Türk Dil Bilgisi

      Bunlar eserin ismi, yazarı, yayın evi, basım yılı ve kaçıncı baskı olduğunu gösteren kaynak bilgilerdir. Bu cümledeki virgüller kaynak şeklinde verilen kitap ve makalelerin künyelerine ait ayrıntıları göstermek amacıyla kullanılmıştır.

  29. cook güzel yaaaaaaaaaaaa

  30. Allah razı olsun emeğinize sağlık çok işime yaradı…

  31. çok saolun çok yardımcı oldunuz

  32. yüklemde fiilimsi varsa, fiilimsi olarak kabul edebiliyor muyuz? Örn: En sevdiğim şey kitap okumaktır.cümlesinde kaç fiilimsi var? Teşekkürler.

    • Türk Dil Bilgisi

      Merhaba Fatma. Cümlenin hangi öğesi olursa olsun fiilimsi eki alarak onun özelliklerini gosteren her sözcüğü kabul edebiliriz. Burada oku- fiili isim fiil eki olan “mak” ekini almış daha sonra da ek fiilin geniş zaman eki olan “tır” eki sözcüğe eklenmiş ve böylelikle fiilimsinin, cümlenin öğesi açısından yüklem olması sağlanmıştır. Bizi sözcüğün türü ilgilendiriyor, cümlenin hangi öğesi olduğu değil. Kısaca yüklem de olsa “okumaktır” sözcüğü bir fiilimsidir. ;)

  33. zarf fiilere 24 tane daha örnek verir misiniz

  34. Pardon bir soru soracaktım isim görevinde kullanılan sifat fiil ne demek tesekkurler

  35. öğretmenimiz tamlama şeklidneki fiilimsilerden örnekler istedi yardımcı olursanız sevinirim…

  36. peki ama geçmiş zaman mı yok sa sıfat fiikl mi olduğunu ayırt edecek somut bir şey olmazsa nasıl anlayacaz

    • Türk Dil Bilgisi

      Fiilimsi ekleri eklendiği fiili isim soylu sözcük yaparak o sözcüğün cümlede “isim, sıfat ve zarf” görevinde kullanılmasını sağlarlar. Bu yüzden eğer sıfatın ne olduğunu ve cümlede nasıl bulunduğunu biliyorsanız fiilimsi eki alan sözcüğün sıfat olup olmadığına bakabilirsiniz. Bazı fiilimsi eklerinin kip ekleriyle karıştırılabileceğine dair hususu yukarıda örneklerle açıkladık. İsterseniz sıfat ve zarf konularına da göz atıp pekiştirebilirsiniz.

  37. çok teşekurler yardımı cok dokundu

  38. Ellerinize saglık çok işime yaradı gercekten

  39. çok güzel olmuş bu içeriği hazırlayanın ellerine sağlık

  40. bizim emre hocamız yani türkçe öğretmenimiz biraz gıcık ama sizin sayenizde üstüme düşürdüğü gıcıklığı bu cümleler sayesinde giderdim ALLAHrazı olsun sizlerede şimdiden kolay gelsin:)

  41. çok güzel olmuş süüper

  42. Super çok kolay yaptim sagolun

  43. admin eyw çok saol çok yardımcı oldun beni bi deliden kurtardın :)

  44. harikaaaaa yardımınız için teşekkürler

  45. ramazan darbe guny

    bence güzeldi

  46. …omuzladığı gibi yola koyuldu. cümlesinde fiilimsinin türü nedir

    • Türk Dil Bilgisi

      omuzla-dık-ı = Sıfat fiildir. (“dık” sıfat fiil ekidir, ünsüz yumuşamasına uğradığı için “k” sesi “ğ” olur)

  47. Harika bir site ellerinize saglik

  48. çoooooooooook güzel hazırlanmış hazırlayanın ellerine sağlık

  49. şule nur köroğlu

    ……………….. sorgulayan kişiler olduğumuz için derken “olduğumuz” kelimesi fiilimsi midir ????

  50. -mek icin zarf fiil mi isim fiil midir? Teşekkür ederim.

    • Türk Dil Bilgisi

      “mek” bir isim fiil ekidir. Fakat siz için edatıyla birlikte kullanıldığında yani “-mek için” kısmını soruyorsunuz sanırım. Bunu fiilimsi çeşidi olarak değerlendiremeyiz. Örneğin;

      Dinlenmek için yatağa uzandı.
      cümlesindeki “dinlenmek” kelimesi bir fiilimsidir. Ancak “dinlenmek için” kelime grubuna bir çeşit fiilimsi diyemeyiz. Sadece cümle öğesi olarak incelerseniz “zarf tümlecidir” diyebiliriz ki sizin kafanızı da bu karıştırmış olmalı. Niçin? neden? niye? gibi sorulara cevap verdiğinden “zarf fiil” midir diye tereddüte düşmüş olabilirsiniz.

  51. çok sağolun ödevime yardımcı oldunuz

  52. Hazırlayana çok teşekkürler, sınav için çok yardımcı oldu. :)

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*