Anasayfa » Fiiller » Çekimli Fiil – Fiil Kipleri ve Şahıs Ekleri

Çekimli Fiil – Fiil Kipleri ve Şahıs Ekleri

Çekimli Fiil Nedir?  

Fiil Çekimi  – Çekimli Fiil Örnekleri

Çekimli Fiil Nedir ?

Çekimli Fiil Nedir ?

Fiilin en temel özelliği; o eylemi yapan bir kişisinin ve yapılma zamanının bulunmasıdır. Yani işin kim tarafından ve ne zaman yapılmış olduğunu belirtmesidir. Bir fiilin kip ve şahıs ile ifade edilmiş haline “çekimli fiil” denir. Peki, bir fiile çekimli fiil diyebilmemiz için gerekli olan şeyler nelerdir?

Fiil kök ya da gövdesi + Kip eki   +    Şahıs Eki = Çekimli fiil

Oku   +     yor     + um     = Çekimli fiil

Kurut +    acak    + sın    = Çekimli fiil

Bak +        ar    + ız          = Çekimli fiil

Gel    +     meli   + ler       = Çekimli fiil

Çekimli fiil, zamana ve şahsa bağlanmış bir hareketi karşılayan kelimedir. Zamanı ve şahsı sağlayan unsurlar da kip ve şahıs ekleridir. Yukarıdaki formülde olduğu gibi sırasıyla fiil kök ya da gövdelerine haber ya da dilek kiplerinden biri ve daha sonra şahıs eki getirilerek fiil çekimi yapılır. Genel anlamda fiil çekimi bu şekilde oluşmaktadır. Bu yüzden öncelikle kip nedir? Şahıs ekleri nelerdir? Bunları inceleyelim.

Şahıs Ekleri

Şahıs ekleri, eylemin hangi şahıslar tarafından yapıldığını gösterir. Türkçede ben sen, o biz, siz onlar olmak üzere altı şahıs vardır. Fiillerin bu şahıslara göre çekimlenmesini sağlayan şahıs ekleri şunlardır:

  1. Tekil Şahıs Eki      Ben / -m, -ım, -im, -um, -üm
  2. Tekil Şahıs Eki      Sen /  -n, -(s)ın, -(s)in, -(s)un, -(s)ün
  3. Tekil Şahıs Eki      O   /  -eki yoktur-
  1. Çoğul Şahıs Eki    Biz / -ız, -iz, -uz, -üz, -k
  2. Çoğul Şahıs Eki    Siz / -(s)ınız, -(s)iniz, -(s)unuz, -(s)ünüz
  3. Çoğul Şahıs Eki    Onlar / -lar, -ler

 

Görmeli – (y) – im

Görmeli – sin

Görmeli

Görmeli – (y) – iz

Görmeli – siniz

Görmeli – ler

NOT: Fiillerin teklik üçüncü şahıs çekiminde şahıs eki yoktur, ancak yine de teklik üçüncü şahıs ifadesi taşırlar.

 

Kip Nedir? – Fiil Kipleri – Kip Ekleri

Fiil kök ve gövdelerinin bildirdiği eylemi, zamana ve biçime bağlayan eklere “kip” denir.  Bir fiilin zaman ve anlam özelliğine göre şekillenmesi bu ekler sayesinde olur. Fiil kipleri; haber kipleri (bildirme kipi) ve dilek kipi (tasarlama kipi) olmak üzere ikiye ayrılır. Haber kipleri fiilin hangi zamanda geçtiği belirtmekte, dilek kipleri ise fiilin yapılış şeklini göstermektedir.

 

A-Bildirme/Haber Kipleri

Haber Kipleri

Bildirme/Haber Kipleri

Haber kipleri eklendikleri fiile “zaman anlamı” kazandırırlar. Yapılan eylemin geçmişte mi şimdi mi gelecekte mi yoksa her zaman mı yapıldığını gösterirler.  Bildirme kiplerinin duyulan geçmiş zaman, görülen geçmiş zaman, şimdiki zaman, geniş zaman ve gelecek zaman çekimi olmak üzere beş çekimi vardır.

1-Duyulan/Öğrenilen/Miş’li Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş)

Kip Ekleri

-mış, -miş, -muş, -müş

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -mış, -miş, -muş, -müş   + Şahıs eki

1. Tekil Şahıs, ben      ıslan  – mış – ım

2. Tekil Şahıs, sen       ıslan – mış – sın

3. Tekil Şahıs, o           ıslan – mış

 

1.Çoğul Şahıs, biz      ıslan – mış – ız

2.Çoğul Şahıs, siz       ıslan – mış – sınız

3.Çoğul Şahıs, onlar   ıslan – mış – lar

 

Örneğin bize “susamak” fiilini öğrenilen geçmiş zamanın 2. çoğul şahsına göre çekimleyin denilirse çekimleme aşağıdaki şekilde olmalıdır.

Susa+ mış + sınız

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Eylem, konuşanın gözü önünde gerçekleşmemiştir. Bu kiple konuşan kişi, anlattıklarını başkasından duymuştur ve öğrendiklerini dile getirmektedir. Yani konuşan kişi eylemin gerçekleşmesine şahit olmamış, bunu ya başkasından duyup öğrenmiş ya da sonradan fark etmiştir.

 

Duyulan Geçmiş Zaman Cümleleri

  • O dönemde çok sıkıntı çekmiş.  (çekmek fiili, öğrenilen geçmiş zamanın 3 tekil şahsı)
  • Gitar kursuna gidebilmek için para biriktirmiş.
  • Davet edilmedikleri halde düğüne gelmişler.
  • Yorgunluktan bir kenarda uyuyakalmışım.
  • Henüz altı aylıkken yürümeye başlamışım.

 

Duyulan Geçmiş Zamanın Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -mış, -miş, -muş, -müş   + Şahıs eki

 

“Yakmak ve görmek” fiillerinin olumsuzunu, görülen geçmiş zamanın tüm şahıslara göre çekimleyelim:

 

Yak – ma – mış – ım            Gör – me – miş – im

Yak – ma – mış – sın            Gör – me – miş – sin

Yak – ma – mış                      Gör – me – miş

Yak – ma – mış – ız              Gör – me – miş – iz

Yak – ma – mış – sınız        Gör – me – miş – sizin

Yak – ma – mış – lar            Gör – me – miş – ler

 


 

2-Görülen/Bilinen/Di’li Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü)

Kip Ekleri

-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü  + Şahıs eki

 

“Sevmek” fiilini görülen geçmiş zamanın tüm şahıslarına göre çekimleyelim:

 

1. Tekil Şahıs, ben      sev  – di – m

2. Tekil Şahıs, sen       sev –  di – n

3. Tekil Şahıs, o          sev – di

 

1.Çoğul Şahıs, biz      sev – di – k

2.Çoğul Şahıs, siz       sev – di – niz

3.Çoğul Şahıs, onlar   sev – di – ler

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Eylem, konuşanın gözü önünde gerçekleşmiştir. Bu kiple konuşan kişi, anlattıklarını başkasından duymamıştır, bizzat gördüklerini, şahit olduklarını aktarmaktadır.

 

Görülen Geçmiş Zaman Cümeleri

Ona demli bir çay hazırlam, ben de melisa çayı poşetini atm kupamdaki sıcak suya. Elindeki gazeteyi önündeki küçük sehpaya bırak. Çayından bir yudum al. Arkasına yaslanarak gözlerimin içine bak. Biraz gergince bir ses tonu ile “Bunca zamandır neden araman beni?” dedi. Hiçbir şey söyleyemedim. Melisa çayından bir yudum alm ve pencereye doğru yürüm.

 

Görülen Geçmiş Zamanın Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü  + Şahıs eki

 

Ara – ma – dı – m                   Gül – me – di – m

Ara – ma – dı – n                    Gül – me – di – n

Ara – ma – dı                            Gül – me – di

Ara – ma – dı – k                     Gül – me – di – k

Ara – ma – dı – nız                 Gül – me – di – niz

Ara – ma – dı – lar                  Gül – me – di – ler

 


3-Şimdiki Zaman (-yor)

Kip Ekleri

-(ı)yor, -(i)yor, -(u)yor, -(ü)yor)

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -(ı)yor, -(i)yor, -(u)yor, -(ü)yor)  + Şahıs eki

 

“Bilmek” fiilini şimdiki zamanın tüm şahıslarına göre çekimleyelim:

1. Tekil Şahıs, ben      bil  – iyor – um

2. Tekil Şahıs, sen       bil  – iyor – sun

3. Tekil Şahıs, o          bil  – iyor

 

1.Çoğul Şahıs, biz      bil  – iyor – uz

2.Çoğul Şahıs, siz       bil  – iyor – sunuz

3.Çoğul Şahıs, onlar   bil  – iyor – lar

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Eylemin söylenme zamanı ile gerçekleşme zamanı aynıdır. Bu kiple konuşan kişi, anlattıklarını bizzat görür ve gördüğü anda dile getirir.

 

Şimdiki Zaman Cümleleri

  • Güneş tüm kızıllığıyla dağların ardından kayboluyor.
  • Başım çok ağrıyor, ben doktora gidiyorum.
  • Yemeğe gelemeyeceğiz, Ahmet’le ders çalışıyoruz.
  • Bayramlaşmak için size geliyorum.
  • Kemanının tellerini yıpratıyorsun.

 

Şimdiki Zamanın Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -(ı)yor, -(i)yor, -(u)yor, -(ü)yor) + Şahıs eki

 

Otur – ma – yor – um               Dinle – me – yor  – um

Otur – ma – yor – sun              Dinle – me – yor  – sun

Otur – ma – yor                          Dinle – me – yor

Otur – ma – yor – uz                 Dinle – me – yor  – uz

Otur – ma – yor – sunuz           Dinle – me – yor  – sunuz

Otur – ma – yor – lar                 Dinle – me – yor  – lar

 

Not: Şimdiki zamanın olumsuz çekiminde “me, ma” olumsuzluk eki “yor” şimdiki zaman ekinin etkisinden dolayı daralarak “mı, mi, mu, mü” ye dönüşür. Bu yüzden yukarıdaki örneklerde ekler birleştirildiğinde aşağıdaki gibi yazılır ve okunur.

Oturmuyorum, oturmuyorsun, oturmuyor, oturmuyoruz, oturmuyorsunuz, oturmuyorlar

Dinlemiyorum, dinlemiyorsun, dinlemiyor, dinlemiyoruz, dinlemiyorsunuz, dinlemiyorlar


 

4-Gelecek Zaman (-acak, -ecek)

Kip Ekleri

-acak, -ecek

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -acak, -ecek  + Şahıs eki

 

“Kutlamak” fiilini gelecek zamanın tüm şahıslarına göre çekimleyelim:

1. Tekil Şahıs, ben      kutla – (y)acak – ım    = Kutlayacağım

2. Tekil Şahıs, sen       kutla – (y)acak – sın

3. Tekil Şahıs, o          kutla – (y)acak

 

1.Çoğul Şahıs, biz      kutla – (y)acak – ız     = Kutlayacağız

2.Çoğul Şahıs, siz       kutla – (y)acak – sınız

3.Çoğul Şahıs, onlar   kutla – (y)acak – lar

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Eylemin söylenme zamanı, gerçekleşme zamanından öncedir. Fiil dile getirilir ancak henüz yapılmamıştır.

 

Gelecek Zaman Örnekleri

  • Aksam Türkiye maçını seyredeceğiz.
  • Okullar Eylül’ün ilk haftası açılacak.
  • Bu yıl şarkı yarışmasının besincisi düzenlenecek.
  • Merhumun naaşı öğle namazından sonra toprağa verilecek.
  • Ağrıları arttığından artık ameliyat olacak.

 

Gelecek Zamanın Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -acak, -ecek  + Şahıs eki

Çalış – ma – (y)acak – ım              Gözetle – me – (y)ecek – im

Çalış – ma – (y)acak – sın             Gözetle – me – (y)ecek – sin

Çalış – ma – (y)acak                        Gözetle – me – (y)ecek

Çalış – ma – (y)acak – ız                Gözetle – me – (y)ecek – iz

Çalış – ma – (y)acak – sınız           Gözetle – me – (y)ecek – siniz

Çalış – ma – (y)acak – lar                Gözetle – me – (y)ecek – ler

 


 

5-Geniş Zaman (-r, -ar, -er)

Kip Ekleri

-(ı,i,u,ü)r, -ar, -er

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -(ı,i,u,ü)r, -ar, -er  + Şahıs eki

 

“Gezmek” fiilini  geniş zamanın tüm şahıslarına göre çekimleyelim:

1. Tekil Şahıs, ben      gez  – er – im

2. Tekil Şahıs, sen       gez  – er – sin

3. Tekil Şahıs, o          gez  – er

 

1.Çoğul Şahıs, biz      gez  – er – iz

2.Çoğul Şahıs, siz       gez  – er – siniz

3.Çoğul Şahıs, onlar   gez  – er – ler

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Eylemin geçmişte, içinde bulunulan zamanda ve gelecekte yapıldığını, yani tüm zaman dilimlerinde yapıldığını gösterir.

 

Geniş Zaman Örnekleri

  • Her sabah kahvaltıdan önce mutlaka elma yer.
  • Akşamları hiç sıkılmadan beş saat müzik yaparız.
  • Ayda yılda bir sinemaya giderler.
  • Kahvenin iyisi burada içilir.
  • Yalnız kaldıkça sessizliği dinlersin.

 

Geniş Zamanın Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me, -maz, -mez)    + Şahıs eki

Otur  – ma –  m                      İste – me – m

Otur  – maz – sın                    İste – mez – sin

Otur  – maz                               İste – mez

Otur  – ma –  (y)ız                  İste – me – (y)iz

Otur  – maz – sınız                 İste – mez – siniz

Otur  – maz – lar                     İste – mez – ler

 

Önemli Not: Geniş zamanın olumsuz çekimlerinde geniş zaman ekleri “-r, -ar, -er” düşer. Diğer kiplerde olumsuzluk yapılırken kip ekleri de kullanılırken geniş zamanın kip eki kullanılmaz. Ayrıca 1. tekil ve 1. çoğullarda olumsuzluk eki “-ma, -me” iken; diğer şahıslarda “-maz, -mez”dir.

 


B- Tasarlama/Dilek Kipleri

Dilek Kipleri

Tasarlama/Dilek Kipleri

Tasarlama kiplerinde zaman anlamı yoktur; yani eylemin ne zaman yapıldığını veya yapılacağını bildirmezler. Bu kipler, fiilin yapılma şeklini; gereklilik, koşul-şart, istek ve emir anlamlarıyla ifade etmelerini sağlarlar. Çekimlenme şekilleri haber kipleri ile aynıdır ve dört adet dilek kipi vardır.

 

1-Gereklilik Kipi (-malı, -meli)

Kip Ekleri

-malı, -meli

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -malı, -meli   + Şahıs eki

1. Tekil Şahıs, ben      çalış  – malı – (y)ım

2. Tekil Şahıs, sen       çalış  – malı – sın

3. Tekil Şahıs, o          çalış  – malı

 

1.Çoğul Şahıs, biz      çalış  – malı – (y)ız

2.Çoğul Şahıs, siz       çalış  – malı – sınız

3.Çoğul Şahıs, onlar   çalış  – malı – lar

 

 “Temizlemek fiilini gereklilik kipinin 1. çoğul şahsına göre çekimleyin” denilirse çekimleme aşağıdaki şekilde olmalıdır.

Temizle+ meli + yiz

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Bu kip, eylemin yapılmasının ya da yapılmamasının gerekliliğini ifade etmeye yardımcı olur. Bazen de bu kiple konuşan kişi, konuştuklarına tahmin/olasılık anlamı katabilir.

Gereklilik Kipi Örnek Cümleleri

  • İşlerini bitirir bitirmez buraya gelmelisin. (Gereklilik)
  • Araba kullanırken emniyet kemerinizi takmalısınız. (Gereklilik)
  • Konserde bu şarkıyı çok güzel söylemeliyim. (Gereklilik)
  • Bu makaleyi yazan Ahmet Turan Alkan olmalı. (Tahmin)
  • Üzerindekiler çok ince, üşüyor olmalısın. (Tahmin)

 

Gereklilik Kipinin Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -malı, -meli   + Şahıs eki

 

“Unutmak ve bitirmek” fiillerinin olumsuzunu, gereklilik kipinin tüm şahıslara göre çekimleyelim:

Unut – ma – malı – (y)ım            Bitir – me – meli – (y)im

Unut – ma – malı – sın                 Bitir – me – meli – sin

Unut – ma – malı                           Bitir – me – meli

Unut – ma – malı – (y)ız              Bitir – me – meli – (yiz

Unut – ma – malı – sınız              Bitir – me – meli – siniz

Unut – ma – malı – lar                  Bitir – me – meli – ler


 

2-Dilek-Şart Kipi (-sa, -se)

Kip Ekleri

-sa, -se

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -sa, -se   + Şahıs eki

1. Tekil Şahıs, ben      dinle  – se – m

2. Tekil Şahıs, sen       dinle  – se – n

3. Tekil Şahıs, o          dinle  – se

1.Çoğul Şahıs, biz      dinle  – se – k

2.Çoğul Şahıs, siz       dinle  – se – niz

3.Çoğul Şahıs, onlar   dinle  – se – ler

 

 “Uçmak fiilini dilek-şart kipinin 2. çoğul şahsına göre çekimleyin” denilirse çekimleme aşağıdaki şekilde olmalıdır.

Uç+ sa + nız

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Bu kip, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu göstermek için kullanılabilir. Bu görevi ile cümleye koşulşart anlamı sağlar, bazen de gerçekleşmesini istediğimiz, dilediğimiz şeyleri ifade ederken bu kipi kullanırız. Bu görevi ile de cümleye dilek anlamı kazandırır.

Dilek-Şart Kipi Örnek Cümleleri

  • Yaz gelse de tatile gitsek. (Koşul= Tatile gitmenin koşulu yazın gelmesidir.)
  • Keşke bu yaz ehliyet kursuna yazılsam. (Dilek)
  • Biraz gayret etsen şu kemanı çalabileceksin. (Koşul=Gitar çalabilmesinin koşulu gayret etmesidir.)
  • Yârim yanımda olsa da baksam gözlerine doyasıya. (Dilek)

 

Dilek-Şart Kipini Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  -sa, -se   + Şahıs eki

 

“Biriktirmek ve koşmak” fiillerinin olumsuzunu, dilek şart kipinin tüm şahıslara göre çekimleyelim:

Biriktir – se – m                     Koş – ma –  sa – m

Biriktir – se – n                      Koş – ma – sa – n

Biriktir – se                             Koş – ma –  sa

Biriktir – se – k                      Koş – ma – sa – k

Biriktir – se – niz                   Koş – ma – sa – nız

Biriktir – se – ler                    Koş – ma – sa – lar

 


 

3-İstek Kipi (-a, -e)

Kip Ekleri

-a, -e

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi +   -a, -e   + Şahıs eki

1. Tekil Şahıs, ben      gönder – e – (y)im

2. Tekil Şahıs, sen       gönder – e – sin

3. Tekil Şahıs, o          gönder – e

 

1.Çoğul Şahıs, biz      gönder – e – lim

2.Çoğul Şahıs, siz       gönder – e – siniz

3.Çoğul Şahıs, onlar   gönder – e – ler

 

 “Gülümsemek fiilini istek kipinin 1. tekil şahsına göre çekimleyin” denilirse çekimleme aşağıdaki şekilde olmalıdır.

 

Gülümse+ (y)e + (y)im =  (İki sesli harf yan yana gelemeyeceği için her iki ekte de kaynaştırma harfi (y) kullanılmıştır.)

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Bu kip ile konuşan kişi, bir işin, oluşun veya hareketin gerçekleşmesini istemektedir.

İstek Kipi Örnekleri

  • Artık hapşırayım da rahatlayayım.
  • Fazlaca ağaç dikelim ki şehrimiz nefes alsın.
  • Resmini duvarımdan indireyim diyorum, yapamıyorum…
  • Biriktirdiğiniz paraları bankaya yatırasınız.

 

İstek Kipinin Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  +  – a, -e   + Şahıs eki

 

“Tırmanmak ve geçmek” fiillerinin olumsuzunu, istek kipinin tüm şahıslara göre çekimleyelim:

 

Tırman – ma – (y)a – (y)ım        Geç – me – (y)e – (y)im

Tırman – ma – (y)a – sın             Geç – me – (y)e – sin

Tırman – ma – (y)a                       Geç – me – (y)e

Tırman – ma – (y)a – lım             Geç – me – (y)e – lim

Tırman – ma – (y)a – sınız          Geç – me – (y)e – siniz

Tırman – ma – (y)a – lar              Geç – me – (y)e – ler

 


 

 4-Emir Kipi (kip eki yoktur)

Kip Ekleri

Kip eki yoktur yalnızca şahıs ekleri ile çekimi vardır. Kendine emir verme anlamı oluştuğundan 1. tekil ve 1. çoğul şahıslar için emir çekimi bulunmaz. 2. tekil şahsında ise şahıs eki kullanılmadan sadece fiil kök ya da gövdesi ile çekimleme yapılır.

 

Nasıl Çekimlenir?

Fiil kök ya da gövdesi + Şahıs eki

1. Tekil Şahıs, ben      ————-

2. Tekil Şahıs, sen       Kapat

3. Tekil Şahıs, o          Kapat – sın

1.Çoğul Şahıs, biz      ——————

2.Çoğul Şahıs, siz       Kapat – ın

3.Çoğul Şahıs, onlar   Kapat – sınlar

“Savaşmak” fiilini emir kipinin 3. tekil şahsına göre çekimleyin” denilirse çekimleme aşağıdaki şekilde olmalıdır.

Savaş – sın

 

Fiile Kazandırdığı Anlamlar

Fiilin yapılmasını emir anlamıyla ifade eden, eylemin gerçekleşmesini emir şeklinde belirten kiptir.

Emir Kipi Örnekler

  • Hemen yanıma gel.
  • Elindekileri masaya bırak ve üstüne temiz bir şeyler giy.
  • Ben gidiyorum sen de burada yalnız kal.
  • Babanla konuş belki rahatlarsın.
  • Söyle arkadaşına biraz hızlı yürüsün.

 

Emir Kipinin Olumsuz Çekimi

Fiil kök ya da gövdesi + Olumsuzluk eki (-ma, -me)  + Şahıs eki

 

“Bırakmak ve gülmek” fiillerinin olumsuzunu, emir kipinin tüm şahıslara göre çekimleyelim:

———————               ———————

Bırak – ma                    Gül– me

Bırak – masın               Gül– me – sin

———————-               ————————-

Bırak – ma – (y)ın          Gül– me – (y)in

Bırak – ma  – sınlar        Gül– me – sinler

 

 Çekimli fiil konusu özetle:

Fiil kök gövde + kip eki + şahıs eki  sıralamasından ibarettir. Hangi ekin hangi kipe ait olduğunu bilirseniz bütün çekimli fiil konusuna hakim olur, çekimlemeyi rahatlıkla yapabilirsiniz.  Ayrıca fiil çekimi ile ilgili videoyu izleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz. İyi çalışmalar diliyorum.

115 yorum

  1. Çok güzel hazırlanmış.

  2. 7. Sınıf konusu ezberlemek gerek site güzel olmuş

  3. hasan tuğra eralp

    süper bir site sayesinde çekimli fiilleri söktüm

  4. Abdullah balat

    Ellerinize sağlık teşekkür ederim.

  5. Siz adamın dibisiniz, elinize sağlık Türkçe projemi yaptım.

  6. Bir fiilin çekimli fiil olabilmesi için illa hem kip hem de şahıs eki alması gerekir mi? yoksa ikisinden birini de alsa olur mu?

    • Türk Dil Bilgisi

      Fiiler hiçbir ek almadan bir cümle içinde kullanıldığında aslında yine de çekimli haldedirler. Çünkü;

      1-Okula erkenden gittik.
      2-Okula erkenden git.

      1. cümlede “git” fiili “di” geçmiş zaman eki ve “k” 1. çoğul şahıs eki ile çekimlenmiştir.
      2. cümlede ise “git” fiilinin hiçbir ek almadığı halde cümledeki anlamından 2. tekil kişi (sen) ve emir kipi ile çekimlendiğini görebiliriz.

      Yukarıda “Emir Kipi” konusundan hatırlayınız; 2. tekil şahıs emir kipinin hem şahıs eki hem de kip eki yoktu. Eki olmadığı halde fiile yüklenen bu anlam sayesinde fiil yine de çekimlenmiş sayılır.

  7. Esmanur Yalçınkaya

    bence çok iyi anlatılmış, hoca anlattı yine anlamadım.

  8. ‘gel miş ler ‘ de sahıs eki yok bu çekimli fiil sayılırmı ?

    • Türk Dil Bilgisi

      “gelmişler” çekimli bir fiildir. Gel (fiil kökü) – miş (öğrenilen geçmiş zaman eki) – ler (3. çoğul şahıs eki)
      Görüldüğü gibi sözcük, kip eki ve şahıs ekini de barındırmaktadır.

  9. Gül fiilini şimdiki zaman hikayesi ile 1. Çoğul kişili olarak çekimleyebilir misiniz ?

  10. Sev(mek) fiilini şimdiki zamanın hikayesine göre, olumsuz soru şekliyle 2. çoğul şahısla çekimleyebilir misiniz?

  11. Müthiş sağolun canlar

  12. çok güzel olmuş elinize ve emeğinize sağlık Allah razı olsun

  13. Çok güzel olmuş sınavdan 81 aldım

  14. Ya cok harika bi site ama bi sorum olacak mesela gördü fiilini kök kip ve eklerine göre çekimlemeye çalıştım

    Gör-dü oluyo gör kok ama dü orda şahıs mı yoksa kip mi?

    • Türk Dil Bilgisi

      Gör: Fiil kökü
      -dü: Görülen geçmiş zaman eki (yani kip ekidir)
      Burada şahıs eki yoktur, fakat şahıs eki almadığı halde eylemin 3. tekil şahıs tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır. (3. tekil şahıs eki yoktur 😉 )

  15. Perfect thank you.

  16. Abi çok iyi ya…

  17. Allah sizden razı olsun yarın sınavım var ve derste anlamadığımı burda anladım çok ama çok sağolun

  18. helal olsun hocam çok güzel bir anlatım ve çok güzel örnekler var, inşallah sınavdan yüksek alırım

  19. mükemmel çok sağolun

  20. Mükemmel çok sağolun yarınki sınavıma yardımcı oldu.

  21. bana rüya gördüm kelimesini şart kipine çevirsen gari

    • Türk Dil Bilgisi

      1. Tekil Şahıs: rüya gör-se -m
      2. Tekil Şahıs: rüya gör-se-n
      3. Tekil Şahıs: rüya gör-se

      1. Çoğul Şahıs: rüya gör-se-k
      2. Çoğul Şahıs: rüya görse-niz
      3. Çoğul Şahıs: rüya gör-se-ler

  22. Şimdiden teşekkürler.Çekimli fiil hep sonda mı olur? Çekimli fiil ve fiilimsiyi nasıl ayırt ederiz?
    Acil söylerseniz sevinirim…

    • Türk Dil Bilgisi

      Çekimli fiilin cümle içinde yeri bir kurala dayanmaz. Yani cümlenin her yerinde olabilir. Örneğin:

      İstanbul’un nazlı dalgalarını uzun uzun izledim. (sonda)
      Uzun uzun izledim İstanbul’un nazlı dalgalarını… (ortada)
      İzledim İstanbul’un nazlı dalgalarını uzun uzun… (başta)

      Çekimli fiil ile fiilimsiyi ayırt edebilmeniz için ise mutlaka fiilimsi eklerini ve bu eklerin hangi görevde kullanıldıklarını bilmeniz gerekmektedir. Fiilimsiler konusunu http://www.turkdilbilgisi.com/fiilimsiler/fiilimsiler.html bu linkten gözden geçirmenizi tavsiye ederiz. Başarılar.

  23. Kır çiçekleri teninde AÇILIR
    Kokunun yanında güler küçülür
    Bahar mı DESELER yüzün seçilir
    Rüyalarda OLSUN GELSEN sevdiğim

    Yukardaki dizelerde numarandırılmış
    Eylemlerden hangisi diyerlerinden farklı
    Bir kiple çekimlenmiştir

    Çekimli eylem kipi

    • Türk Dil Bilgisi

      açılır = Geniş zaman kipi
      deseler = Dilek şart kipi
      olsun = Emir kipi
      gelsen = dilek şart kipi

  24. çok yararlı oldu teşekkürler 🙂

  25. süper teşekkürler

  26. çok şey anladım süper

  27. hayatımda gördüğüm en güzel site. Hazırlayanın eline sağlık.

  28. Çok güzel olmuş sizin sayenizde ödevimi tamamladım teşekkür ederim

  29. haykırsam,kollarımı makas gibi açarak
    durun,durun bir dünya iniyor tepemizden
    çatırtılar geliyor karanlık kubbemizden
    çekiyor tebeşirle yekun hattını afet

    yukardaki dizelerde kaç çekimli fiil vardir
    2-3-4-5-6 çözer misiniz

    • Türk Dil Bilgisi

      haykırsam: “-sa” dilek şart kipi – 1. tekil şahıs
      durun: “emir kipi (eki yoktur) – “(u)n” ikinci çoğul şahıs eki (2 adet kullanılmıştır)
      iniyor: “-yor” şimdiki zaman kipi – 3. tekil şahıs
      geliyor: “-yor” şimdiki zaman kipi – 3. tekil şahıs
      çekiyor: “-yor” şimdiki zaman kipi – 3. tekil şahıs

      yukarıda incelediğimiz kelimeler birer çekimlenmiş fiildir. “Durun” kelimesi 2 adet kullanıldığı için toplam 6 tane çekimlenmiş sözcük vardır diyebiliriz.

  30. 50 tane cümle anlamına göre kipine göre kipin zamanına göre fiilimsi türü (varsa) yardım ederseniz sevinirim

  31. Tebrik ederim, iyi bir anlatım olmuş.

  32. İşime çok yaradı sağolsun her şey için.

  33. benim adım melike bizde bu konuda kaldık.

  34. Çok güzel

  35. Çok teşekkür ediyorum sizin sayenizde ödevimi bitirdim elinize sağlık.

  36. Çok güzel bilgiler varmış.Çok teşekkür ederim.Yarınki sınavıma yardımcı oldunuz. 🙂

    • kanı donmak fiilini geniş zamanda çekimler misinizz?

      • Türk Dil Bilgisi

        1. Tekil Şahıs: kanım donar
        2. Tekil Şahıs: kanın donar
        3. Tekil Şahıs: kanı donar

        1. Çoğul Şahıs: kanımız donar
        2. Çoğul Şahıs: kanınız donar
        3. Çoğul Şahıs: kanları donar

  37. çok teşekkür ederim yazılıdan inşallah iyi bir not alırım ^.^

  38. Sağ olun çok yardımcı oldu….

  39. TEOG` a yardımcı oldu sağolun teşekkür ederim türk dil bilgisi

  40. Çok saolun yarın türkçe sınavım var zor gibiydi şimdi daha iyi anladım

  41. Çok teşekkür ederim emeğinize sağlık sınavıma çalışıyordum ve konuyu anlamamı sağladı 😀

  42. harika bir şey ya çok çok çok teşekkürler. inşallah yazılıdan iyi not alırım 🙂 tekrardan ellerinize sağlık.

  43. Çok güzeldi ellerinize sağlık

  44. Allah razı olsun hoca burdan yapıyomuş 😀

  45. geniş zamanın soru şeklini çok acil yazarmısınız lütfenn

    • Türk Dil Bilgisi

      Sev – er – mi – (y) – im
      Sev – er – mi – sin
      Sev – er – mi
      Sev – er – mi – (y) – iz
      Sev – er – mi – siniz
      Sev – er – ler – mi

  46. Teşekkürler sınavdan yüksek not alacağımı şimdiden bekliyorum. Kim yaptıysa eline sağlık. Bence böyle yapmaya devam etsin.

  47. Fiil çekimleri biraz garip bir konu olsa da eğlenceli olduğunu söyleyebilirim herkese 🙂

  48. anla fiilinin istek kipiyle olumsuz soru şeklini o kişisinde çekimler misiniz

    • Türk Dil Bilgisi

      İstek kipinin olumsuz soru şekli yalnızca birinci tekil ve birinci çoğul kişi için mevcuttur.

      1. tekil şahıs = anla-ma-(y)a-yım mı?
      2. tekil şahıs = –
      3. tekil şahıs = –

      1. çoğul şahıs = anla-ma-(y)a-lım mı?
      2. çoğul şahıs = –
      3. çoğul şahıs = –

  49. arkadaşlar ödevim var lütfen bırakmak , sevmek düşünmek bükmek fiillerinin olumllarını ve olumsuzlarını yazarmısınız uzun olcak ama sevapa gıreersınız 😀

  50. yav bu site olmasaydı nasıl biterdi ödev hiç bilmiyorum çok sağol

  51. Çok uzun ve açıklayıcı olmuş. Benim için çok zor bir konuydu ama artık değil. 🙂

  52. süper ya arkadaşlara katılıyorum …

  53. Ben bu siteyi kurandan Allah’tan razı olsun diyorum vallahi yarım saat uğraştım böylesi yoook:)

  54. harika bir site, çok açıklayıcı !! her zaman bu siteyi kullanacağım ve herkese önereceğim !!

  55. çok teşekkürler çok yardımcı oldu

  56. beyza nur şşen

    cok sağolun işime cok yaradı teşekürler elerinize sağlık 😀

  57. çok güzelll

  58. Ellerinize sağlık çok güzel olmuş çok güzel bir site çok memnun kaldım 🙂

  59. Arkadaşlar öğretmen bir ödev vermiş bizim oğlana bi yardımcı olabilirseniz.

    İskoçya’da yoksul mu yoksul bir çiftçi yaşardı. Fleming ‘idi adı. Günlerden bir gün tarlada çalışırken bir çığlık duydu. Hemen sesin geldiği yere koştu. Bir de baktı ki beline kadar bataklığa batmış bir çocuk, kurtulmak için çırpınıp duruyor. Çocukcağız bir yandan da avazı çıktığı kadar bağırıyordu. Çiftçi çocuğu bataklıktan çıkardı ve acılı bir ölümden kurtardı. Ertesi gün Fleming’in evinin önüne gelen gösterişli arabadan şık giyimli bir aristokrat indi. Çiftçinin kurtardığı çocuğun babası olarak tanıttı kendini.
    ”Oğlumu kurtardınız, size bunun karşılığını vermek istiyorum” dedi.
    Yoksul ve onurlu Fleming ; ”Kabul edemem!” diyerek ödülü geri çevirdi.
    Tam bu sırada kapıdan çiftçinin küçük oğlu göründü.
    ”Bu senin oğlun mu?” diye sordu aristokrat.
    Çiftçi gururla ”Evet!” dedi.
    Aristokrat devam etti ; ”Gel seninle bir anlaşma yapalım. Oğlunu bana ver iyi bir eğitim almasını sağlayayım. Eğer karakteri babasına benziyorsa ilerde gurur duyacağın bir kişi olur.”
    Bu konuşmalar sonunda Fleming’in oğlu aristokratın desteğinde eğitim gördü. Aradan yıllar geçti. Çiftçi Fleming’in oğlu Londra’daki St. Mary’s Hospital Tıp Fakültesi’nden mezun oldu ve tüm dünyaya adını penisilini bulan Sir Alexander Fleming olarak duyurdu. Bir süre sonra aristokratın oğlu zatürreye yakalandı.
    Onu ne mi kurtardı? Penisilin!
    Aristokratın adi : Lord Randolp Churchill’idi…
    Oğlunun adı ise : Sir Winston Churchill.
    Kurtaran doktor : Çiftçinin oğlu Sir Alexander Fleming.
    Paraya gereksiniminiz yokmuş gibi çalışın.
    Hiç acı çekmemiş gibi sevin.
    Hiçbir şey beklemeden verin.
    Karşılığını mutlaka bir gün alırsınız…

    Arkadaşlar öğretmen bir ödev verdi yukarıdaki hikayedeki fiilerin incelenmesini istemiş.Örnek olarakta (Yaşardı) fiili Yaş(isim)-a(isimden fiil yapma eki)-r(geniş zaman eki)-dı(g.g.z 3 tekil kişi)—-TÜREMİŞ FİİL bu şekilde olacakmış bana yardımcı olabilirmisiniz

  60. ellerinize sağlık hocam

  61. cok iyi anladım tesekkürler

  62. çok teşekkürler çok ayrıntılı anlatılmış ellerinize sağlık

  63. dolaşıyordu bir su kıyısında cümlesinin çekimli fiili nedir ve bu fiilin hangi kiple çekimlendiğini söylermisiniz lütfen ya acil

    • Türk Dil Bilgisi

      dolaşıyordu = “dolaşmak” fiili şimdiki zamanın hikayesi 3. tekil kişi ile çekimlenmiştir.

      • benim size soracağım soru gereklilik kipide dilek kipine giriyor ama siz gereklilik kipini dilek kipinin dışında koymuşsunuz neden? cevaplarsanız çok sevinirim 🙂

        • Türk Dil Bilgisi

          Gereklilik kipi “B- Tasarlama/Dilek Kipleri” ana başlığı altında yer almaktadır, dikkatinizden kaçmış olabilir.

  64. Senanur AKKOYUN

    çok yardımcı oldu çok teşekkürler

  65. Senanur AKKOYUN

    çok yardımcı oldu

  66. Super yapanin eline saglik 🙂

  67. çekimli fiili bilmiyordum ve okuduğum yerlerde anlamıyordum.bu sitede çok iyi anladım.teşşekür ederim

  68. Çok açıklayıcı olmuş. Bayıldım ! Emeğinize sağlık !!

  69. dinle fiilini şimdiki zaman çekimini yaparmısınız ? Olumlu ve olmusuz 😀

    • Türk Dil Bilgisi

      “Dinle” fiilinin Olumlu Çekimi

      Dinle-yor-um = Dinliyorum (Ünlü daralması meydana gelmektedir)
      Dinle-yor-sun = Dinliyorsun
      Dinle-yor = Dinliyor

      Dinle-yor-uz = Dinliyoruz
      Dinle-yor-sunuz = Dinliyorsunuz
      Dinle-yor-lar = Dinliyorlar

      “Dinle” fiilinin Olumsuz Çekimi

      Dinle – me – yor -um = Dinlemiyorum (Ünlü daralması meydana gelmektedir)
      Dinle – me – yor -sun = Dinlemiyorsun
      Dinle – me – yor = Dinlemiyor

      Dinle – me – yor – uz = Dinlemiyoruz
      Dinle – me – yor – sunuz = Dinlemiyorsunuz
      Dinle – me – yor – lar = Dinlemiyorlar

  70. ayıklasa kipini çekimler misiniz acil lütfen simdiden tesekkurler

    • Türk Dil Bilgisi

      1. tekil kişi = Ayıkla-sa-m
      2. tekil kişi = Ayıkla-sa-n
      3. tekil kişi = Ayıkla-sa

      1. çoğul kişi = Ayıkla-sa-k
      2. çoğul kişi = Ayıkla-sa-nız
      3. çoğul kişi = Ayıkla-sa-lar

  71. Güzel ama kelimeleri açmamışsınız bana o lazım

  72. site süüper ellerinize sağlık 🙂

  73. site süper ellerinize sağlık 🙂

  74. süper bişe bu çokk soalunnn

  75. alllah razı olsun sizden 🙂 çok güzel

  76. Konu anlatımınızı çok beğendim. Çok açıklayıcı olmuş.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*